سيڪشن؛لطيفيات

شاهه عبداللطيف جو رسالو

معنيٰ جي پٽي

صفحو :30

 

 

 

 

معنيٰ جي پٽي

 

 

الف

 

اُتَڻ: زالن جي چرخي ڪتڻ جي جاءِ. اڱڻ- صحن.

آٽ: سوز، ساڙو، گداز.

آتن: سڙن.

آٽي: (اُٽڻ= رجائڻ) رجائي، ڳاري، ملائي.

آٽيا: ڳاهٽ ٿيا، گڏ ٿيا.

آپاتو: اوڦٽو، ڌاريون، غير.

آجو: آزاد. ڇٽل.

آجڙين: (واحد: اَجڙو) اَجڙين کي، ٻڪرارن کي، ڌڻارن کي.

اَجڪو: ثمر، قوت. آڌار. ڀرجهلو.

آچام: تير جو نيشان، هدف.

اَڇارا: لهرن جون لپيٽون، گجي.

آڇارو: چم جي ڳوٿري.

آديس: جوڳين جو سلام، بندگي.

آديسي: تارڪ فقير.

آڏترڇا: ڏنگا ڦڏا، ابتا سبتا.

آڏت: سج.

اَڌ وڏائي: خاص وڏائي، شان.

آر: سير. تک. وهڪرو.

آراڙ: وطن، گهاٽو جهنگ.

آراڙي: ڏٿ جو کاڌو، سادو، غريباڻو طعام.

آراڻ: اڻبڻت.

آر کڻين: آر کڻن ۾. مهانڊن ۾.

اَروڙجي: سخت ڪاوڙجي.

آراڻ: جنگ جو ميدان، جنگ.

آريج: خشڪ زمين، غيرآباد زمين.

اُڙيڪا: ور وڪڙ.

آزوري: آزاريل.

آسارو: آسرو- آڌار.

آساروس: سندس آسرو.

آسانگو: آس، آسرو، اميد.

آسر: آسرو، اميد.

آسڻ: وهڪ جي جاءِ. ٽڪاڻو.

آڪاهه: آڪهه- ڪڙم- قبيلو.

آڪرو: اتامرو. گهڻو. مهانگو.

آڪو: ڪچو گهڙو.

آکڙي: ٿاٻڙجي.

آکُون: هڪ ميوو- اکڙوٽ.

آکڙيان: ٿاٻڙيل، باهڙيل.

آگَن: مالڪن، اڳوانن.

آڳ: منجهه- راز. وارو. وجهه.

آڳانجهو: اڳرو. زياده- جهجهو.

آڳانڍو: دلاسو. پناهه- بچاءُ.

آڳانڍيائون: جوڙيائون. اڏيائون.

آڳهه: ڀرجهلو- آڌار. ڀروسو.

آڳاهون: اڳڀرو، اڳتي.

آڳڙين: آڳ وارن- لوهارن.

آگهٽجن: گڏ ٿين. بند ٿين.

آلائش: گندگي. ناپاڪي.

آلودو: ميل سان ڀريل. ناپاڪ.

اَما: (واحد: اَمو) انب.

آهيريانئي: آرسيءَ کان ئي.

آن: آءٌ. اوهان.

آنر: نڀاڳا اٺ. کيرولي گاهه جو قسم. هڪ قسم جو وڻ- آملہ.

آنهن: کوهه جو حوض- آواڙو.

آوار: ڇٽيل. پکڙيل. آسپاس.

آواڙ: اجائي، عبث.

آوَن: اچن.

آونگ: رڌ پچاءُ جا ٿانءِ.

آهَرَ، آهار: آڌار- آسرو.

آهُرۡ: وٿاڻ. ڪونار جنهن ۾ مال چارو کائي. مال جو کاڌو.

آهيرا: آکيرا.

آهڙا: ڏکيا- اهنجا- مشڪل.

آهيڙي: شاڪري، صياد.

آيل: امان- ماءُ. سکر زال.

آبُ: ابو- پيءُ.

آبر: ڪڪر، بادل.

اِبر: سُئِي.

آبڙو: ابڙو سردار جنهن سومرن جون سامون جهليون هيون.

اُبَهان: (ابهڻ= بيهڻ) اڀو ٿي بيهان. بچان. امن ۾ رهان.

اُبَهو: بچو، امن ۾ رهو.

اُٻاٽجڻ: ڪومائجڻ. دونهاٽجڻ.

اُٻاهرا: اُٻهرا- تڪڙڪندڙ. جلدباز.

اٻُڌي: بي سمجهائي- ايائپ.

اُٻڪار: پڪار. نعرو.

اُڀا: بيٺا. بيٺل.

اُڀکڙا: پٻن تي بيٺل. اڀي پير بيٺل.

اُڀو: بيٺو، بيٺل.

اڀي ويا: اُٿِي ويا.

اُڀيڪ: بيهڪ.

اُڀينديون: بيهنديون

انت: نهايت. حد.

اُتاريو: لاهيو. دفع ڪريو.

اَتانگ: اڻ تانگو. اونهو.

اُتائون: چيائون.

اُتائين: چيائين.

اُتومانءِ: چيو مانءِ، توکي چيم.

اَتور: بيمثل. لاثاني.

اَتوريا: اڻ توريل. اَميا. گهڻا.

اُٺو: وسيو. وسيل مينهن.

اِثبات: ڌڻيءَ جي هستيءَ جو اقرار.

اَپاريا: پار وارا- پرانهان.

اُپٽي: (اُپٽڻ: کولڻ) کولي. کُلِي.

اَپر: گهڻو. بيحد. بيشمار.

اُپڙ: تڪڙوهل، وک وڌاءِ.

اَپَليو: اڻ پليو- اڻ جهل.

اُجارا: اُجاريندڙ، صاف ڪندڙ.

اَجلان: اجل کان، موت کان.

اِجلس: ويهه، ويهڻ.

اَجوکي: بنا جوکي- سلامتيءَ واري.

اُڄهي: پڄي- پورو ٿئي. اُڪلي.

اَڄاڻندي: اَٻوجهه. بي سمجهه.

اُڄي: ٽپ ڏئي، ڊوڙي.

اُجهه: (مصدر: اُجهڻ) رُل. ڀٽڪ.

اَجهور: اجهاڳ پاڻي. ڪُن. مال جي بيهڻ جي جاءِ- اَجهو.

اَجهائون: اَجها. آسرا. ڀروسا. پناهه جون جايون.

اُجهڻ: رُلڻ- ڀٽڪڻ.

اَچِهُون: اسان کي اچي.

اَڇاهه: اڇا- سفيد.

اڇل: اٿل- پلٽ (پاڻي جي). اڻ ميو- بي انداز. تڪڙو- تيز.

اَدورائون: دانهون- پڪارون.

اِدغام: ٻن حرفن يا آوازن جو پاڻ ۾ ملي هڪ ٿيڻ.

اَدوها: اُڌما. جوش. اُمنگ.

اُڌاڻا: اُڀريا. پيدا ٿيا.

آڌر: بناٽيڪ. ري اَجهي. ضعيف.

اَڌ لڳيون: اڌ پوريل (اکيون).

اَڌوتي: اڻ ڌوتل. ميري. ناپاڪ.

اَڏي: گوشت وڍڻ جي دِڪي.

اَڏيار: پاسو ڪندڙ. پار ويندڙ.

اَرا: ڪِلا.

اِرادت: اِرادو. ازل جو ليکو.

اَرتو: رت گاڏئون. ڳاڙهو.

اَرتي گاڏئون: رت گڏيل.

اَرٽ: ائٽ- چرخو.

اِرث: ميراث. ورثو.

اُردابيگيون: لاغرض ٻانهيون.

ارداس: بندگي. عرض. سوال.

اَرڏا: زوراور.

اَرزان: سستو- سهانگو.

آرک: اڻ رتل. ناپرهيزگار. بيوفا.

آرڳ: الڳ. پَري- ڌار. بيزار.

آرغچ: بافتو.

ارم: بهشتي پوشاڪ. اِرم جو لباس.

اَروٽ: ڪَچو. خام. غير واقف.

اَروٺ: بي آبي- خشڪ. سوڪ.

آريج: ريج بنان زمين. خشڪ.

اَڙانگ: اڙانگو- ڏکيو- مشڪل.

اَزل: اصل. ڪائنات کان اڳ.

اَسارا: غافل. ويسلا.

اَساروس: سندس آسرو. کيس آسرو.

اَسار: بنا سار جي. غافل.

اَسک: سک بنا. ڏکي. بي آرامي.

اسم اعظم: خدا جو وڏو نالو.

آسُور: اسر. پرهه ڦٽي کان اڳ.

آسور: سور کان سواءِ.

اِشارتون: ڳجها اِشارا.

اَشهد: شهادت جو ڪلمو. اشهد ان لا الِہٰ اِلاالله و اشهد ان محمد عبده و رسولہ.

اَصيل: شريف. بڻائتو.

اظلام: ظالم، ڪٺور. ظلم.

اِعراب: جملي ۾ بيهڪ مطابق اسم جي آخري حرف جي زير زبر.

اعرابين: (واحد: اعرابي) برپٽ ۾ رهندڙن- بدوين. مارو ماڻهن.

افسوساءُ: افسوس سان.

اَڪاڄ: نڪار. نالائق. نڪمي.

اُڪيل: اُڪلاءُ. جلدي.

اُڪِيريو: سڪيو، واجهايو.

اَکَا: چانور وغيره ان جا داڻا جي پوڄارا درياءَ ۾ ڀيٽا طور وجهن.

اُکتا: جهاڳي پار پيا. اڪريا.

اُکَتي: پار پئي.

اَگر: عود جو وڻ. خوشبوءِ.

اَگوندرو: گوندر يا غم لاهيندڙ- غمٽار. بنا غم جي. گهڻو پاڻي.

اَڳ: اڳوان. مهندار.

آڳاهون: پري. اڳڀرو.

آڳرو: مٿاهون، سرس- گهڻو.

اُگهٽ: اوگهڙ. پڌرائي. پڌر.

اُگهٽيا: گڏجي سوڙهو ٿِيا.

اَگهنين: تون قبول پئين- اگهامين.

اڱڙا: انگ- عضوا.

آڱڙين: عضون سان- انگين.

اَل: عيب.

اِلاالله: سواءِ الله جي، فقط الله.

اَلانسان سِرّي و اَناسِرُّهُ: انسان منهنجو ڳُجهه آهي، ۽ آءٌ سندس ڳُجهه آهيان.

اَلله بِڪُل شيءِ محيط: خدا سڀ تي حاوي آهي. هر شيءِ ڌڻي جي گهيري ۾ آهي.

اَلله وليُّ الذين آمنوا يخرجهم من الظلمٰت الي النور: الله ايمان وارن جو دوست آهي ۽ کين اونده مان ڪڍي روشني ۾ آڻي ٿو.

اَلاهر: الله جي مدد سان.

اِلاهي تُهار: الله تنهنجي آڌار تي.

اَلتيم: سَلِيمُ- سڻايم.

اُلٿي: سج لَٿي.

اَلديانم جيفة و طُلا بِها ڪِلابُ: دنيا ڍونڍ آهي ۽ سندس طالبو ڪتا آهن.

اَلذين آمنوا وڪانوا يتقون: اُهي جن ايمان آندو ۽ جي پرهيزگار يا متقي آهن.

الڙ: اڻ آزمودگار، اڻڄاڻ. ڀورڙو.

اَلستُ بِربّڪُم: ڇا مان اوهان جو رب نه آهيان.

اَلسفر قَطعة مِن النار: مُسافري باه يا دوزخ جو ٽڪرو آهي.

اَلعشق حجاب بين العاشق والمعشوق: عشق، عاشق ۽ معشوق جي وچ ۾ هڪ پردو آهي.

اَلعشق نارالله الموقدة: عشق الاهي ٻاريل (ساڙيندڙ) باهه آهي.

اَلف: الله جي نالي جو پهريون حرف، يعني الله.

الفراق اشد من الموت: فراق موت کان وڌيڪ سخت آهي.

الَک: مخفي، بيچون. ڌڻي تعاليٰ.

اَلماس: هيرو. وڍڻ جو اوزار.

الوڙو: ننڊ اکڙائيءَ کان جهوٽو.

الوڙڻ: اکيڙڻ. ڌِڪي لاهڻ.

الوهيت: خدائي. وحدت.

اُلهي: غروب ٿئي- سج لهي.

اُلير: سَٽ. ٽپ. ڇال. اُڇل.

اَليومَ سِيروا: اڄ سير ڪري وٺو.

اُمارو: ڇِڪ- ڪاڍو. سنبت.

اَماڻ: امانت.

اَميا: (واحد: اميو) اڻ ميا. اٻار.

اُميري: ڪپڙي اڻڻ وقت تاڃي جي ڇنل تند کي ڳنڍ. ڳانڍاپو.

اميس: بندگي. سيوا.

اَناسي: اڻاسي.

اَناعبد: آءٌ ٻانهون آهيان.

اَنان: احمق. نادان. مست

اِن الله و تريُحِبُّ الوِتر: تحقيق الله هَڪ آهي ۽ هيڪڙائي کيس پسند آهي.

اِن الله يغفرالذنوب جميعاً: بيشڪ الله تعاليٰ سڀ گناهه معاف ڪري ٿو.

اِنَّ اَوليائي تحت قبائي: منهنجا دوست منهنجي چولي هيٺ آهن.

اُناءِ: ٻڌ- سڻ. مڃ. قبول ڪر.

اَنبر: اُڀ. آسمان.

اَنبرين: آسمان تائين.

انت: حد- پڄاڻي.

اِنتها: پڄاڻي. آخر.

اندام: عضوا.

اَندوهه: غم. ڏک.

اندوهِيان: غم اٿن، ڏک اٿن.

اَنڌي: ڪَنڌي. ڪنارو.

انگ: نصيب لکيو. جسم. عضوو. نشان. انگهه- چهنب.

انگڙا: عضوا.

انگڙيارو: ڏنگو- وِنگڙو.

انگهيم: چيريم- وڍيم.

اَنگهه: ڪاٺيءَ جي تکي چهنب.

اَنواع: (واحد: نوع) قسم- نمونا.

انَيرا: راجا انيراءِ (جنهن راءِ ڏياج جو سر وڍايو هو). راءُ- راجا.

اَڻاسو: بي لڄو- بي ننگو.

اَڻ ڪِي: نَه ڪيل. اڻ ڪيل.

اَڻي: نوڪ- چهنب.

اواٽ: غلط رستو- ڪُواٽ. گمراهي.

اوائي: موڳي. نادان.

اواين: موڳين. مورکن.

اوباهڻ: بچائڻ. سلامت رکڻ.

اوبڻ: سٽ ويڙهڻ.

اوڀارا: پاڻيءَ جا ابتا وهڪرا.

اوٻالا: ڏوراپا، مهڻا.

اوڀالئان: مهڻن کان. ڏوراپن کان.

اوڀڙ: زمين مان ڦٽندڙ شيون.

اوتڙ: اوجهر. اوڙاهه. گمراهي.

اوتون ڏيڻ: پلٽجي زور سان لڳڻ.

اوتيائون: نابائون- پلٽيائون.

اوڄاهه: اجهڻ. اُڪلڻ. وڻڻ.

اوجهڙ: ڏنگي واٽ. گمراهه.

اوڇون: پرزا پرزا. عاجز. حيران.

اوڇي: ڌاري. خراب. خسيس.

اوڏايان: اوڏو. تمام ويجهو.

اوڊو: اُڊو- اڊڪو. فڪر.

اوڍر: ڍڪ. پردو.

اوڍڪو: ڍڪ- پناهه.

اُور: هلان- ڪاهه. رُوڙ.

اوراتو: ماتم روڄ، غم. مصيبت.

اوراٽيون: ڍڪيون. ڀريون.

اوراران: اورينءَ ڀران (درياه جي).

اوراڙ: درياهه جو اوريون پاسو.

اورڳ: ڳول- جاچ. پڇا. ڳالهه ٻولهه.

اورين: حال ٻڌائين- ڳرهين.

اوڙڪ: پڇاڙي. نيٺ. گهڻو.

اوڙکيو: پروڙيو. معلوم ڪيو.

اوسا: سڪل، سُڪا.

اوسار: نه وسرندڙ. جٽاءُ ڪندڙ.

اوسارين: ماتم ڪن. روڄ ڪن.

اوسر: اڻ هوند.

اُسڙان: اُس ۾سڙان. انتظار ڪريان.

اَوسهه: فال.

اوسيڙو: فڪر. ڳڻتي.

اوصاف: وصفون. ڳڻ. چڱائي.

اوڪ: پاڻيءَ جي پالوٽ.

اوڪاڻين: موڳائي ڪن، موڳيون ٿين.

اوڪر: اڪلاءَ. نيڪال. لانگهو.

اوڳي: موڳي. غافل.

اوقابيل: عُقابيل- هڪ طرفان عقاب جي کنڀن سان جُڙيل تير.

اوڳا: موڳا. منجهيل. اندان.

اوڳڻ: اوگڻ. گناهه.

اوڳڻي: ڏوهارڻ.

اول: بند. روڪ. اها ڪنڊ جنهن ۾ درياهه ڪک ۽ ڪاٺيون لوڙهي آڻي ڇڏي.

اولا: ڇانئون. ڍڪ. پناهه.

اولو: ٻيڙي کي هلائڻ جو ڳن.

اولاڪو: اُلڪو. ڏک. صدمو.

اولجان: ڌڪجان، ٺيلهجان.

اولون ڪرڻ: يادگيريون ڪرڻ ڍڪ ڍڪڻ.

الون ٿيڻ: ٿڪجڻ. بيزار ٿيڻ.

اولاڻو: لولي.

اولاڻي: خالي. سنجن بنان. (وهٽ)

اولاڻيو: خالي پلاڻ بنان (وهٽ)

اَوليءَ: مشڪل، ڏکيءَ.

اولي: ٻيڙي جو ڳن.

اوليون: ڀٽڪيل گمراهه (عورتون).

اوليين: لوڙهئين. ٺيلهيين.

اوليو: لڙهيو. ڀٽڪيل. ٺيلهيل.

اوناءِ: عرض قبول ڪر.

اونڌا: ابتا. بي عقل.

اوڻا: اڻ ڀريل. خالي.

اَوڻت: اڻبڻت. ناسازي.

اوهري: (اوهرڻ= ٻيڙين جو روانو ٿيڻ) اسري. نڪري.

اوهير: انهيءَ وقت.

اوهيرا، اوهيڙا: وسڪارا.

اوڻيون، اويُون: پاڻيءَ جون ننڍيون سانداريون- کُليون.

اويسي: اهو صوفي جو اويس قرني (جنهن نبي ﷺ جي ڏسڻ يا ملڻ کان سواءِ غائبانه ساڻس محبت ڪئي ۽ کيس مڃيو) وانگر ظاهري مرشد جي بدران نبي ﷺ يا ٻئي ڪنهن اهل مماتي واري ولي الله سان پنهنجي ارادت ۽ صحبت رکي ۽ فيض وٺي.

اُهاءُ: شعاع. چمڪاٽ. سوجهرو.

اِهائين: اِتائين.

اُهڃ: اهڃاڻ. نشان.

اهڃاڻان: سندن اهڃاڻ.

اهڃاڻيون: نشانيون.

اُهرائينس: (اهرائڻ- ٻيڙي هاڪارڻ). هاڪارينس، ٺيلهينس.

اُهس: روشني. تجلو. سڪ.

اُهنج: گهٽ. نِوالو. ڪسو.

آهنجي: اوهان جي.

اَهل: لاڙو. روش. نمونو.

اِئائين: اِتائين، انهيءَ هنڌان.

ايرڀير: اچڻ وڃڻ. لاڙو. نمونو.

اَيَنگ: مستان. بيپرواهه.

ايلاچنئون: ايلاچن کان. (ايلاچو: هڪ قسم جو ريشمي ڪپڙو).

ايههُ: اِهو.

ايهيءَ: اِهڙي.

آئِين: اوهين- توهين.

ب

بالله: قسم خدا جو.

باب: در. حق ۾. بابت.

بابُو: فقير. سامي.

بابل: بابو- پيءُ.

باري: ڌڻي. خدا. سخت- ڳرا.

باز آڻڻ: روڪڻ.

بازندن: راند ڪندڙن.

باک: خبر. پره ڦٽي.

باکُون. روشنيءَ جون شاخون.

بانَ: ورن- رنگ. تير.

بانا: رنگ. بيان.

بانُ بري: مٽيءَ رنگ. ڀڀوت.

باهوٽي: ننڍي باهه. دونهين.

بُتن: انساني پتلن، عام ماڻهن.

بُٺ: پَٽ- ميدان. گهڻو.

بُٺ: بٺي. ڍڳ. سڃ.

بُٺي: قبر.

بُڇائيون: بڇڙايون.

بُڇن: بڇڙن. بدڪارن.

بحري باز: وڏو باز. شاهين.

بخرو: حصو. نصيب.

بِدا: وداع ٿيڻ. معاف ٿيڻ.

بَدوُ: جهنگلي. گندو.

بڊاماڻي: بڊام جو رهاڪو.

براد: برات. سَند. خوشي. ڄڃ.

برجن سين: چوٽين سان.

برجنگ: مرڌنگ ساز.

برخيز بده ساقي: ات، ڏي اي ساقي.

بردار: ميويدار وڻ.

برسي: وسي.

بصير: بصيرت وارا. ڄاڻو. ڏسڻهار.

بصيرت: بينائي. دل جي اک.

بُرفت: ڪوهستاني قوم. جبل جا ماڻهو.

بَري: مٽيءَ هاڻو. برپٽ جو رهاڪو. تارڪ فقير.

بريان: عشق ۾ پڪل. سڙيل.

بُڪاءِ: روڄ، راڙو.

بَڪَت اِلعَينان فِي هواڪ دماً: تنهنجي عشق  اکين رت رنو.

بِگر: بغير. سواءِ.

بُگري: بغلي. گودڙي.

بِلا شَيخ مَن يَمشِي فِي الطرِّيق: جو مرشد کان سواءِ طريقت ۾ هلي ٿو (سو انهيءَ شخص وانگر آهي، جو سمنڊ ۾ ٻيڙيءَ کان سواءِ هلي ٿو).

بِلو: آسرو. اجهو.

بلي: حوالي. آسري.

بلي لائي: منزل تي رسائي.

بُن: بڻ. بنياد.

بندر جن: بندر وارن.

بوتن: اٺن.

بُود: هستي. وجود. بقا.

بور: گهوڙي جو قسم.

بورائو: سونهون.

بُويُون: هٻڪارون.

بهن: ڀؤنڪن (ڪتا).

بَهِر: قطار. قافِلو.

بيائيد: اوهان اچو.

بيباڪ: بيفڪر. بي ڊپو.

بيٺ: ڪمر. سندرو.

بيخود: بي سرت، خودي کان سواءِ.

بيدي: بيابان. سڃ.

بِيرُ: کوهه. چشمو.

بيران: ويران. حيران.

بيراني: ويراني.

بيراهه: غلط رستو. گمراهه.

بيزقون: جهنڊيون.

بِنا: ڏسندڙ. روشن.

بي يُبصِرُو بي يَسمعُ: مون ذريعي ڏسي ٿو ۽ مون ذريعي ٻڌي ٿو.

بي يَمشِي وَ بي يَنطِقُ: مون ذريعي هلي ٿو ۽ مون ذريعي ڳالهائي ٿو.

 

ٻ

ٻاٻاڻا: اباڻا. مائٽ. عزيز.

ٻاٻاڻن: اباڻن.

ٻاٻرين. ٻٻر جا.

ٻاتاڙي: موڙهل. منجهيل.

ٻاجهائج: ليلائج- ٻاڏائج.

ٻار: ٻاهر. پاڻي جو ڪن.

ٻارٿ: ڳائڻو. مڱڻهار.

ٻاروتن ۾: ٻاراڻن ڪپڙن ۾. ٻاراڻي وهي ۾.

ٻاري: دري. جاءِ. ٽولي.

ٻاڙو: کارو (پاڻي).

ٻانُ: ٻانهون. غلام.

ٻانڌيين: ٻانڌين تي. مڇيءَ ڦاسائڻ لاءِ لڳل رڇن تي.

ٻانڊو: لُنڊو ڪتو. بدمعاش.

ٻانڊي: درياهه ۾ لڙهندڙ ڪاٺي.

ٻانهوٽا: ٻانهن جا ڳهه.

ٻانهوٽي: ٻانهڙي، گولڙي.

ٻانگهر: باکر.

ٻاڻ: تير- ڪان.

ٻائڙ: نار جو سامان.

ٻاين: راڻين. بيگمن.

ٻپارا: ٻنهي طرفن کان. آرپار.

ٻِپُڙي: ٻن پڙن واري. سِپ.

ٻُچي: تُڪي- هلاڪ ٿي.

ٻُجهارت: ڳجهارت- پرولي.

ٻِڇِلَ: ڇوهه سان لڙهندڙ.

ٻُڌ: سمجهه- عقل. هوش. ڄاڻ.

ٻُڌا: ٻِٽا. ٻه ٻه.

ٻڌيس ٻول: واعدي جهليس.

ٻِڌاهين: ٻه دفعا- ٻه ڀيرا.

ٻَر: مصيبت. ارمان.

ٻُر: ڇنڊو. ڦڙو.

ٻَرُ: ٻل- زور.

ٻُر: وارن جون چڳون. چوٽي.

ٻُرائي: وڃائي.

ٻَرٻَر: هاءِ هاءِ.

ٻڙد: ڏاند.

ٻر ڪيو: گهوريو- قربان ڪيو.

ٻُرن: وڄن.

ٻِرنگو: درنگو. ٻچاپڙو.

ٻَري: ماندي ٿي. سڙي.

ٻريائي ته ٻار: جي باهه دُکي اٿئي ته دُکاءِ.

ٻَڙڪن: ڪڙهن. سڏڪن.

ٻُڙو: ڪپهه جو ذرو. ڍڪ.

ٻَڙي: اڙي! ادي!

ٻُڪي: ڦِڪي. سُتي.

ٻِيلاني: ڏسو ٻيلاٽي.

بلر: ٻارڙي، معصومڙي. ڇوڪري.

ٻلن: (واحد: ٻلو) اک جو تارو.

ٻليار: واهڙ جو نالو. جُوء جو نالو.

ٻن پوڻ: کڏ پوڻ.

ٻن ڏيڻ: کڏ ۾ وجهڻ.

ٻن: ٻنا. مٿاهان پٽ.

ٻُنيان: گهران. در اندران.

ٻنڌ: بند. ڳنڍ. شرط.

ٻنڌڻ: ڳنڍ. لاڳاپو. حيلو وسيلو.

ٻنگ: ڪان. تير. درياهه جو ور.

ٻڻي: ٻڻي- ڪارسازي.

ٻوڏ: ڦتڪار وارو جواب. ڦوٽ.

ٻُورُ: جوان اٺ. وڻن جا ڪچڙا گل.

ٻُورا: ذرڙا. چورا.

ٻوڙ: پاڻي جي اٿل. تار پاڻي.

ٻُوڙو: گاهه جو ٿٻ. جهَلو. آڌار.

ٻوڪ: ٻوڪجڻ. ٻور جهلڻ. جواني جو ڦوهه.

ٻولاهيون: سامهون اڇي ٽڪي واريون مينهون.

ٻهه: ويهه.

ٻهه ٻهه: واهه واهه!

ٻَهار: ٻاهر.

ٻَهُون: گهڻو. ججهو.

ٻئنئان: ٻين کان.

ٻَيَرَ: زال. جوءِ. عورت.

ٻيرا: ذرا. ٽڪرا.

ٻيڙياتو: ٻيڙيءَ وارو.

ٻيل: ٻه گڏ- ٻيلهه.

ٻيلاٽيون: درياهه جا وڻن وارا ننڍا ٻيٽ.

ٻيلانگ: ٻه قدم- وک.

ٻيلپ: همراهي.

ٻيلپو: همراهي. سنگت.

ٻيلي: لس ٻيلي ۾.

ٻيلياڻي: ساٿياڻي.

ٻيلي ڌڻي: لس ٻيلي جو حاڪم (ڄام سپڙ).

ٻيهر ڄاپڻ: جئري مري جيڻ.

ڀ

ڀاڄ: ڀاڄوڪڙ زال. بي لڄي.

ڀار: ڀائر.

ڀاروڙي: رڍ. لوئي. کٿي.

ڀاڻ: ڀائڻ. خودي. هٺ.

ڀاڻ: وڌو. پيالو. بانسري.

ڀاڻو: مغروري. وٿاڻ.

ڀاياڻي: شريڪ. ڀائيوار.

ڀڀوت: مٽي. ڦلهيار.

ڀُتي: پراڻي. ڳريل.

ڀُڄئان: ڀُج شهر کان.

ڀرم لڄ. پت. شرم.

ڀِرن: لنوَنِ. ڀون ڀون ڪن.

ڀِري: راضي ٿي.

ڀيري: ڦيري.

ڀريون پون ڀواريون: ڀيانڪ ڀڪون ڪرن.

ڀِڙا: ڳنڍيون. ڳوڙها.

ڀڙڪن: جلن. مچ ڪن.

ڀِڙن: ملن.

ڀُڪليا: مٽيءَ هاڻا. ميرا.

ڀَلُ: ڦل. تت. جوهر.

ڀُلڪار: ڏهڪار. ڏمر.

ڀُلن: ڀلڪار ڪن. ڏمر ڪن.

ڀَنڀا: ڪارا گهنڊيدار وار.

ڀَنڀوليا: ڀُليا. موهيا. مست ٿيا.

ڀَنگُ: رخنو، ڦيٽاڙو.

ڀُنگا: جهوپڙا.

ڀِنَنِ: آلا ٿين.

ڀنَڻُ: روڄ. ماتم.

ڀِني: وهاڻي (رات). ڀيڄ ڀني.

ڀُڻان: وتان، گهمان، ڦران.

ڀُور: ڀوري رنگ جو اٺ.

ڀُورل: وسوڙل، ڀوري.

ڀوڳ: عيش. طعام.

ڀُوڻ: ڀوڻِي. ڦرڻي. خبر.

ڀيچِي: ٻيلي. ساٿي.

ڀيڏي: ڪارائي وارو هڏو.

ڀير: نمونو. ڊول.

ڀيرم: چرخو.

ڀيريون: نغارا.

ڀيلئان: چرڻ جي جاءِ کان.

ڀيلو: ڪچو گهڙو.

ڀيلي: لتاڙي کائي ناس ڪري.

ڀيڻئين: ماڳن تي. جاءِ تي.

 

ت

تاب: تابش. سڪ. دهشت. ڊپ.

تات: يادگيري. طلب.

تات توت: ڳولا ڦولا. پچار.

تارِي: آڌار. سدا.

تاڙ: تاڙي. روڪ- اٽڪ.

تاڪُن: تڪيندڙن.

تاڪي ڇڏيا: پوري ڇڏيا.

تانگهه: سڪ. اڪير.

تانگهينديس: ڳولينديس.

تاڻ: ڇڪ. ڪشش. ڪاهه.

تاڻين: ڇڪين، تکو. هلن.

تائب: توبهه ڪندڙ. پڇتائيندڙ.

تايائون: تپايائون. زور رکيائون.

تبرون: ڪهاڙيون.

تتر ڏائو ٿيڻ. بد سوڻ ٿيڻ.

تِٿُ: مقرر تاريخ. چنڊ جي تاريخ.

تِڇِي: کل لاهي. ڪوري.

تُراب: خاڪ. مٽي. فنا. نيستي.

تَراز، تَرازو: هلڪي ٻيڙي.

تُراڙي: تارازي- ساهمي.

ترٽجڻ: پيرن جا ترا زخمي ٿيڻ.

تروڪڻيون: ننڍڙا تر- تروکڙيون.

تريون: ڪکن يا ڪانن جو ترهو.

تڙاء: تڙان- تڙ کان.

تڙجهل: تڙوٽ.

تڙتڙ: هرهڪ تڙ.

تسا، تسئا، تسيا: بکون.

تسليم: مڃڻ. قبول ڪرڻ.

تُسڻۡ: راضي ٿيڻ.

تعجيل: تڪڙ جلدي.

تعظيماً: عزت خاطر- مان خاطر.

تَفَاول: چڱو سوڻ. فال.

تغيري: ڦيرو. تبديل.

تقاوت: خدا جو ڊپ. پرهيزگاري.

تِڪ: يڪي ساهي پيڻ. ڳيت.

تُڪون ڪرڻ: ڪَٿُون ڪرڻ. ويچار ڪرڻ.

تَڪيو: ٺڪاڻو. اجهو. آسرو.

تڳڻ: جئرو رهڻ. گذر ڪرڻ.

تُڳِي: اونداهي رات.

تُلُ: مٽ- جوڙ جيس.

تَل: ترايون. تلاءَ.

تليارا: ٽلين وارا موڙ.

تُن: سوراخ- ٽُنگ.

تُنبائڻ: ڪپهه پڃائڻ. ڪپہ ڀرائڻ.

تُنبو: وڄائڻ جو ساز. طنبورو.

تُنبير: تنبور وڄائيندڙ. ڀان. منگتو.

تُنبڙي: تنبي سان ننڍڙو ساز.

تنگئان: گهيڙ مان. لنگهه مان.

تنگون: ڪشالا. ڊوڙون ڊڪون.

تنوراءِ: تنورن مان. باهه مان.

تَڻُ: تَنُ. بدنَ.

تَڻي: پلئو. ڇڪ. سگهه. آڌار.

تواضع: نياز. نماڻائي.

توانو: تندرست. سگهارو.

توائي: بطال. ڀٽڪيل. گمراهه.

توڏ: توڏا- اٺ. سهڻي سٽاءِ.

توڏي: نازنين عورت (سهڻي).

تُور: ولين ۽ ٻوٽين ۾ ڪچڙا ڦل. بنياد. بڻ.

تور: هڪ جيڏو. جوڙ جيس.

توڙا: توڙ کان. اصل کان.

توڙي: لتاڙي. جهاڳي.

توشڪون: گاديلا- پٿراڻيون.

توڻ: هڪ ويلي جو کاڌو. قُوت.

توهه: مهرباني. فضل.

توءِ: تنهن هوندي به.

تِهائين: انهيءَ کان ئي. اِتائين.

تهوارون: پرزا پرزا. ليڙون.

تئان: تتان. تنهن کان.

تيائين: تتائين.

تؤنسَ: اُساٽ- اڃ. تپ.

تي: تنهن ڪري.

تيغون: تراريون.

تيلان، تيلاهين: تنهن ڪري.

تيلي روءِ: سائيرڙي رنگ سان.

ٿ

ٿاجا: ڪچهريون. مجلسون.

ٿاڪ: ٺڪاڻو. جاءِ.

ٿاڻا: ماڳ. ٺڪاڻا.

ٿر ٻاٻيهو: ننڍڙو ڳاڙهو ڳيرو.

ٿَرنئون ڌار: ٿر وارن کان ڌار.

ٿڪ هنيام: (ٿڪ هڻڻ: برباد ڪرڻ)  تڇ سمجهيم. برباد ڪيم.

ٿڪيندي: لنگهندي. گذرندي.

ٿوپ: مدد. آڌار. ٽيڪ.

ٿورِي: ڪم ذات.

ٿوڪ: ٽول. مال. اسباب.

ٿونا: ٽڪرون.

ٿوڻيون: ٿنڀا. ٽيڪون. آڌار.

ٿوهر: سُڪ جو وڻ (جنهن مان کير نڪري).

ٿُهر: ٺاپر. آرام.

ٿيڪ: بس ڪر. بند ڪر. هٽاءِ.

ٿيلِي: ٿيري مڇي.

ٿيهون: اسان کي ٿئي.

ٽ

ٽانڊين: ٽانڊن تي.

ٽانڪيو: وڍيو چيريو.

ٽاڻ: ٽاڻو. طعنو.

ٽُٻڪ: ڇلي- ٽوڪرو.

ٽَڪ: چرخي (ايٽ) جي لوهِي سيخ.

ٽَڳو: ڌاڳو. جڻيو.

ٽنگر: تير.

ٽوري: گهمائي. تڪڙو هلائي.

ٽول: شيون. سامان.

ٽولئان: ٽوليءَ کان.

ٽِهاري: نباهي. هلائي.

ٽهڪن: ٻهڪن. سهڻيون لڳن.

ٽئايون: ٽيڏائيون- ڏنگائيون.

ٽيڙُو: ٽن تارن جو نکٽ.

 

ٺ

ٺاٺا: ٺانٺا- ٺلها- خالي.

ٺاٺارو: ڀڳل ٿانون کي ڳنڍيندڙ.

ٺار: ٿڌ. فائدو. آرام.

ٺاڪر: سردار.

ٺپ: وڍ. زخم.

ٺپن: ٺپن تي. زخمن تي.

ٺهرن: ٺاپر ڪن. ذرا بيهن.

ث

ثابُوت: پورا. سچا.

ثابوتي: ثابت قدمي.

ثنا: واکاڻ. ساراهه.

 

پ

پاٻوڙو: پٻڻ جو ڦر.

پاٻوهه: مورڪ مُشڪ. سرهائي.

پاٻوهڻ: مُرڪڻ. مشڪڻ.

پاٻوهيا: سرخرو ٿيا. سرها ٿيا.

پاتار: پاتال. اوڙاهه.

پاتڻي: ٻيڙيءَ تي پار اڪاريندڙ.

پاٽوندر: سخي. در پٽيندڙ.

پاٺ: راڳيندڙ. ڳائڻو. ميراثي.

پاجي: خسيس. نوڪر.

پاجاٽئان: مند جي پڇاڙيءَ ۾.

پاڃاهي: بادشاهي.

پاراڀو: نياپو. سنيهو.

پاران: هُن پار کان.

پاراڀانِ: سندن نياپا.

پارڇو: ڪپڙو.

پارڻ: پهرو ڪرڻ. ڀوڳڻ.

پارئان: پار کان. طرف کان.

پاري: ڪنڌي. ٻانهي.

پاريون: نهرون- سيرون. لانڍون. وسڪارا. نارا.

پاڙهيري: شڪاري.

پازي: گولي- ٻانهي. نيچ.

پاساريون: ڀِٽُنِ جا پاسا.

پاسَنگُ: تارازيءَ ۾ ڪاڻ لاهڻ جو پٿر، ڀتر وغيره. جراب.

پاکرئين: پاکرين کي. زرهه وارن کي.

پاکڙين: پاکڙي. ٻيڙي.

پاکِي: ڇِڊِي. پٽڙي. رٻ.

پاڳ: پڳ. تاج. دستار.

پاڳوڙي: پاڳوڙي ۾. رڪاب ۾.

پاڳارا: پَڳ وارا. تاجدار.

پالار: شاخون. ٽاريون. ٻن.

پالوٽ: پلٽ. اٿل.

پالِهو: خالي.

پانَ: پان جا پن يا ٻيڙا.

پانَچارئن: پنجن ورهين جا وهٽ.

پانڊپ: سردار.

پانوڙيءَ: پان جي. پان سان ڀريل. لال.

پانهُون، پانهِن: پوئتي.

پاڻ: آپو. خودي. هستي.

پاڻا: منزلون، ٿاڻا.

پاڻون: منزل. ٺڪاڻو.

پاڻيٺ: آبدار موتي.

پاهه: پاڻيٺ واري ديسي دوا، جنهن سان اُٺ جي گرلاهين. صاف ڪندڙ دوا.

پاهت: ناتو. محبت. قرب.

پاهڙ: پاهڻ. پهاڙ جبل.

پاهورو: توبرو.

پاهون: پٺتي- پوئتي.

پاهِين ڏيڻ: پٺي ڏيڻ. پوئتي هٽڻ.

پائُر: ٿر جو ڏاکڻو ڀاڱو.

پٻکيا: پٻن تي ٽلندڙ. کلندڙ.

پَتيو: ڍائو. راضي ٿيو.

پٿ: ٽولي. پنٿ.

پٿر: وِڇاڻو. مرڻي وقت وڇايل تڏو.

پِٿُون: ذرڙا ذرڙا.

پَٽُ: پيالو.

پَٽ چِير: ريشمي ڪپڙا. پٽيهر.

پَٽڻ: شهر جو نالو. شهر- ننگر.

پَٽولا: پَٽ جا ڪپڙا.

پِٽيءَ: مُٺي. ڏکي. نڀاڳي.

پَٽيهَل: درياهه جي پراڻي ڍوري جو نالو.

پَٽيون: پنڌ لاءِ سنوان ميدان.

پڄاڻون: پڄاڻي. پهتو.

پَڄران: ڳران. ونجهلان.

پُڄتوسون: پهتوسون. جهليوسون.

پُڄتوءِ: توکي پهتو- توکي مليو.

پڇاڙڻ: سٽڻ. زمين تي هڻڻ.

پڇاڙيو پوءِ: پاڻ کي سيٽيو پوي.

پد: درجو.

پدم: اربن کان مٿي عدد. ڳاڻيٽي کان ٻاهر.

پدمنئان: پدمن کان.

پَرُ: پرايو- غير. گذريل سال.

پُر: چُر- هَل. ڀرپور- ڀريل.

پرانهن: پراهون.

پُر بندر: پوربندر (ڪاٺياواڙ جي اولهه طرف عربي سمنڊ جو بندر).

پَرتاءِ: توکي پرتا. تنهنجي سپرد ٿيا.

پَرڀُون: ڌاريو ملڪ- پرديس.

پُرس: ڀتار- مڙس. مرد.

پُرڪڻان: ڦرڪڻا. لڦون.

پَرکنڊ: ڌاريو ڏيهه. پرديس.

پَرمل: صاف سهڻو. نيڪ محبوب.

پَرنجي: حوالي ڪجي- سونپجي.

پُرندي: چرندي. هلندي.

پَرنيان: حوالي ڪريان. سپرد ڪريان.

پَرو: پتو- نشان- ڏس.

پَرواسي: مسافر.

پروٿي: نظر ٿي. پناهه ٿي.

پَرهڻ: پهرڻ. ڍڪڻ.

پَرهي: پهري- پائي.

پرياڻ: پريتڻو- محبوب. ڏس- اهڃاڻ.

پرياڻينِ: صلاحون ڪن. حال اورين.

پريتڻون: ناتو. دوستي.

پريمَ: اي منهنجا پرين!

پَرين: پڙين. لائق ٿين.

پُرين: هلين، جئين.

پُرينئان: نسل کان. ملڪان ملڪ.

پَرِيُون: ريتيون.

پِڙُ: جنگ جو ميدان.

پَڙاءُ: آواز، سماءَ.

پُڙندا: مٽ ٿيندا. برابر ايندا.

پَسارا: سامان. نظارا.

پستانِ: بُبو. اُرهه.

پِڪَ: سرڪي. چُڪو. ڦيڻي.

پِڪِين: پڪن سان. سرڪين سان.

پَکاريو: اڏيو، صاف ڪريو.

پَکڻين: پکين کي.

پُکي: پُکي ۾. نصيب ۾.

پڳ: پير.

پڳهه: رسو، جنهن سان ٻيڙي ٻڌجي.

پَگهيو: ٻڌو. قابو ڪيو.

پلاڻيان: تيار ڪريان.

پَلر: مينهن جو پاڻي.

پَن: پردو. لڄ.

پنج ڪڻي: ان مُٺ. خيرات.

پند: نصيحت. صلاح.

پنڌ پور: منزل مار- رواني ٿي.

پنڊ: پاڻ. خود. جند.

پُنياس: پهتيس.

پُنيم: پوريون ٿيم. قبول پيم.

پَنهيڙا: مسافر. واٽهڙو.

پِنيون: سور ٺاريندڙ لپريون.

پَڻت: پنڊت.

پَڻِي: خاڪ. مٽي.

پوت: دامن پلؤ.

پوڄ: بي انداز. جهجهو.

پُوچا: ڦِلهڙا. ڦريل.

پُور: تکو. گهڻو. مستي، آر- وهڪرو.

پور: ڪپڙي چرڻ لاءِ ڪاٺ جو ٽڪر، جنهن تي گل اڪريل هجن.

پُورب: اڀرندو. اڀرندي جو ملڪ. منزل مقصود.

پُوربيا: پورب ڏانهن ويندڙ جوڳي.

پُور ڪرڻ: تيز وهڻ (پاڻي)

پُوريا: پيرن هيٺ ڪيا. ڀيليا.

پُوريو: هليو- ويو.

پُوريائون: هليا- روانا ٿيا.

پُوريندي: ويندي- هلندي.

پوشيدن: ملوڪن.

پونياڙي: ٽه پهري وقت. شام جو.

پوئي: توکي پَوي.

پُوڻيون: ڪپهه جون پهيون.

پوءِ: پَوي.

پوءِ وجهندڙي: پوئتي وجهندڙ. گوءِ کڻندڙ.

پهه: خيال. رٿ.

پهاڳ: ميلاپ. وصال.

پهاڻ: پهڻل سالڪ جي خام طبع يا وجود.

پَهايان: ريجهائيان. راضي ڪريان.

پَهت: دستور. راضپو. پرچاءِ. صلاح.

پهڄ: وير. برابري.

پَهڪار: پهه ڪندڙ. هم صلاح.

پَهر: ماڻهو. مٽ مائٽ.

پَهريو: مال چرڻ ويو.

پَهس: زبردستيءَ سان.

پَهنوار: ٻڪرار.

پَهو: ڪپهه جو ٻڙو. مرهم.

پَهُون: ٻڪريون.

پَهِي: پانڌيئڙو. قاصد. ساٿي.

پَهيڙا: قاصد. پانڌي.

پَهِين: داخل ٿين.

پهيون: وٽيون. پياليون. پاڻي پيئڻ جو ٿانوَ.

پُئان: پويان- پٺيان.

پئٽ: پريٽ.

پيٺا: پيٺ. بازاري ملهه.

پيٺو: داخل ٿيو. گهڙيو.

پيڄ: پيڻ جي دوا. آش.

پيراتي: پيرائتي. سربستي.

پيرت: پير. گس.

پير ٿيا: سفر تي هليا.

پيران: پيرن کان.

پِيڙا: سُور. بيماري.

پيڙي: عاجز. هيڻي.

پيڪان: تير. اکين جا تير.

پيڪڙا: پيرن جا ڪڙا- نِير.

پِيَلِ: ڪِريل.

پِيلو: تير.

پينام: فقير.

پَنيد: پيرن جا نير.

پينڍا: مفاصلا.

پِينگهُنِ: پنجوڙين.

پيڻ: چانورن جي پيڄي.

پِيهه: پيڙ. مصيبت.

پَيهون: اسان کي پوي.

پِي: محبوب. پرين.

پهي، پيءَ: واٽهڙو، قاصد.

پيئڪو: پيءَ جو. ابي ڏاڏي جو.

 

ج

جابان: بيابان.

جابر: ڏاڍو. ظالم.

جات: ذات.

جاٽ، جاٽا: زيارت.

جادم: سخي ڄام جادم جکرو.

جاجڪ: مڱڻهار.

جاجڪاڻي ذات: ميراثين جي ذات.

جاڏي: وڏي. سخت اڻانگي.

جار: سُور. رنج. پيڙا.

جاڙ: اجايو.

جاڪ: ڪس. ڪاراڻ. بدبختي.

جاڳر: سرود جي محفل.

جاڳوٽا: ڊگها وار. وارن ۾ ٻڌڻ جا ڌاڳا.

جال: جام. گهڻو.

جالِين: گهارين. گذارين.

جامعَ: وڏي مسجد. وڏو.

جانار: جانور. جاندار.

جائو: لئي يا گز جو وڻ.

جبات: چُغو. گڊلو. هڪ قسم جي عمدي مشڪ.

جبروتي: جبروت (سلوڪ جي ٽيءَ منزل) جي منزل تي پهتل.

جبروتان: جبروت منزل کان.

جتن: ڊپ. احتياط. سنڀال. حِيلو.

جَٽ: جٽاءُ ڪر. گذار. ٽِڪَ.

جٽڪي: ڪڙڪي. مٿان پئي.

جديدي: نئون.

جڏ: جَوا. عيبدار. عيب.

جڏائڙي: جڏي. ضعيف.

جَرِ: پاڻي. اکين جو پاڻي.

جَرَ: هڪ قسم جو خوشبودار ٻوٽو.

جَرا: ذرا. پرزا.

جريٽيون: جل ٿل. پاڻي ۽ سڪي.

جَرڪيا: جهرڪيا. چمڪيا.

جَريدي: ڇڙي. اڪيلي. آزاد.

جُڙ: بيخ. لنؤ.

جَڙاءُ: جڙت تيل. سينگار.

جُڙان: مَٽ ٿيان. برابري ڪريان. لائق ٿيان.

جُڙيم: مليم. ڀاڳ سڻائو ٿيم.

جُزُون: ڪتاب جا ڀاڱا.

جَسراج: جاڙيجن جي هڪ سردار جو نالو.

جس کرو: نامور. ناليرو.

جَسو: جاڙيجن جي هڪ سردار جو نالو.

جسودن: لاڙ جي هڪ آڳاٽي حاڪم جو نالو.

جفاري: سختي. تڪليف.

جَف القلم بِماهُو ڪائن: جيڪي ٿيڻو هو سو لکي قلم سڪي ويو.

جک: واهيات بڪ.

جُکي: بُک. ڏک.

جکن: جک مارن.

جُڳاڻي: جوڳ پچائڻ لاءِ.

جَڳٽ: جڳت. جهان.

جَلاوت: جلندڙ، جليل- سڙيل. تجلو. روشني.

جل جلالہ: وڏي شان وارو (ڌڻي تعاليٰ).

جَلي: ظاهر- چٽو. وڏي آواز سان ڪيل ذڪر.

جليل: جلال وارو. وڏائيءَ وارو (ڌڻي تعاليٰ).

جِم: جئن م- متان.

جمازن: جتن. جتن ۽ اٺن.

جمر: بيد جو وڻ.

جميعت: آرام. قرار.

جناب: جنابت: پليتي. ناپاڪائي.

جنات عدن: بهشت جا باغ.

جَنَب: جنم. ڄم. حياتي.

جَنبور: ڏاڙهيندڙ ڪتو.

جنَبو: لڳي ويو، چهٽي ويو.

جُنبي: جذبي ۽ جولان ۾ اچي. مشغول ٿي.

جُنجار: جنجال. جهوري.

جِندا: جند کان. اي جند!

جڻي: ڏوري. واڳ.

جوتي: جوت- تجلو- چمڪو.

جوٽن: گوڏن. مونن.

جوٺا: ڪوڙا. کوٽا.

جوپ: نوجوان. مضبوط.

جُود: سخا.

جور: ظلم. ڏاڍائي.

جوراڻون: سخت تڪليف وارو. مصيبت.

جور ڪري: ڏاڍائي ڪري.

جور هڻي: جانا ڀري. زاري ڪري.

جورو: زورو. ظلم.

جوڙئون: جوڙ مان. قدرت سان.

جوع: بک. لنگهڻ.

جوڳ: ويراڳ. ڏک.

جُههُ: جو. جئن. جڏهن.

جِيها: جهڙا.

جُهار: نياز. سلام. بندگي.

جُهارين: پوڄين.

جَهاج: جهاز.

جهِت: طرف. لاڙو. رستو. واسطو.

جِهو: جهڙو.

جِهوءِ: تو جهڙو.

جِئان: جتان.

جِئائين: جتائين. جنهن هنڌان.

جؤنڪ: ذوق. محبت.

جِيءَ: مطلق هستي. عارضي هستي.

جيائي: جيائو (هڪ تڙ جو نالو جو کپري تعلقي ۾ آهي).

جيائين: جتائين.

جيفو: ڍونڍ. مردار.

جيلان، جيلانہ: جنهن لاءِ. جنهن ڪري.

جيلهه: جيلان- جيلانهه.

جيها: جهڙا.

جيهائي: جئن. اهڙي. طرح.

جيهر: جنهن مهل. جڏهين.

 

ڄ

ڄاماڻي: ڄامن جهڙي- شاهاڻي.

ڄراٽ: ڄڀي. باهه جو سيڪ.

ڄُل: (ڄولڻ= هلڻ) هل- وڃ.

ڄَماندر: ڄمار. ساري حياتي.

ڄِندڙو: جندڙو- جان.

ڄَڻ: جڙ- ميخ.

ڄيرو: ڄڀي. باهه.

ڄيون: سنهڙيون جونيُون.

 

جهه

جهات: جهٽ. جهڙپ. همت.

جهاٽي: جهٽ ڪري. جلدي ڪري.

جهاجهه: اونهو پاڻي. اوڙاهه.

جهالا: جهلڪا. تجلا.

جهالُو: پختو. مضبوط.

جهانگي: جهنگ جا. مارو.

جهانءِ: آواز جي گونج.

جهائين: گهنگهرو.

جهٽ: ٿورو وقت. ذرو.

جهپ: جپ- آرام. ڪنڌي ڪنارو.

جهپيا: مات ڪيا. جهَڪا ڪيا.

جهپيٽ: چپيٽ. ضرب.

جهڄڻ: ونجهلڻ. ڳرڻ.

جهُرانِ: ڳران. رُئان.

جهُرجهُنو: پراڻو.

جهَرڪن: چمڪن. سونهن.

جهَروڪو: محل جي دري. ڪٽهڙو.

جهَريون: موجون. وهڪرا.

جهُڙَ: جهٽ. جهڙپ.

جهڙپ: سَٽ. لپيٽ.

جهڙِڪا: چپيٽون. ڪڙڪا.

جهَڪُنِ: طوفانن. تيز هوائن.

جهُلَ: اٺ گهوڙي جو پُٺيءَ پوش. سهڻو پوش.

جهُڻ: سُرير. ڪڙڪو. آواز.

جهڻڪن: ڀُڪڻي وارو آواز ڪن. ڪَرڪن.

جهوت: سَٽ.

جهُور: وڏو.

جهوريو: ٽوڙيو. ڏکويو.

جهوري: ونجهل. ڳڻتي.

جهُوڙا: جهابا- ٽؤنر. ڇڳا.

جهوڪ: منزل- وٿاڻ.

جهول: درياهه جي اونهي ڪنڊ.

جهيڪي: اُٺ جهڪائي.

جهيڻو: جهڪو. نرم.

 

چ

چاٽ: چاتو. لذت.

چارڻ: مڱڻهار- ساز وڄائيندڙ.

چاري: جاسوس. پهريدار.

چاڪ: زخم. چير.

چاڳ: ناز. لاڏ.

چاليها: چاليهن ڏينهن جا چِلا.

چڙهيڪا: ڏکيون چاڙهيون.

چانگل: چانگو. اُٺ.

چانئت: چاوت. بغض.

چاهڪ: ساوا ڪانهن.

چاءُ: باهه. چاهت.

چاءِ: کَڻ.

چائي: چوائي.

چايان: چوايان.

چايين: چوائين. سدائين.

چِتا چت تان. سچيتائي.

چتان: چت سان، دليان.

چِٽاڻو: روشنائي. سوجهرو.

چٽڪا: زخم. ڏنگ.

چٽڪو: رونق. ڪوڙو ڏيک.

چِٽي: سينگاري- سنواري.

چُپاتا: چُپ چپات ۾. گُنگا.

چپيٽ: چوٽ. ڌڪ.

چُر: هُرکر. اڻ تڻ.

چرو: کڏو. چَر.

چس: لذت. ذائقو.

چِڪ: ڀنل. گپ.

چُڪَ: ٿُڪ. ڏک.

چِڪندڙا: پگهر ڳاڙيندا. جهڄندا.

چِڪَنديون: چڪڻ يا ڌٻڻ واريون زمينون.

چِڪڻ: ڌٻڻ. گپ.

چَڪيا: علاج. دوا.

چُڪِيءَ: ٿڪل. ڏکويل.

چُڪِي: سرڪي، پڪ.

چُک: ذرو. لڇ. لغار.

چِنائين: کاڌائين، چريائين.

چُنجَن: چوهنبن. چوٽين.

چَنگل: چنبو.

چُڻج: چڳج. کائجِ.

چنڪنِ: اڀرن. هُرن.

چوپا ڪرڻ: رس چوپي ڇڏڻ. ٺوٺا ڪرڻ.

چوڏس: چوڏهين. چئني طرفن کان.

چوڏول: ڏولي- پالڪي.

چوڏهن چارو: چوڏهن چارن وارو گهڻين واٽن وارو.

چوگان: اڱڻ. دالان. ميدان.

چونهن: چوڻ. ران. سٿر. چاهه.

چؤئڻو: چَوڻو.

چهنج: چهَنب.

چهون: چيهون. چيرون.

چڻاڪو: ٽمندڙ ڦڙو. قطرو.

چُئان: چَوان.

چؤرنگ: چئن رنگن وارو. شاندار.

چيتاريو: چيتي سان. ڌيان سان.

چيٺي: سنڀالي.

چيڙ: وارن جي چيڙهه.

چيلهيا: چيلهه جا ٻنڌڻ.

چِيهان: چيهون. دانهون.

چِيهو: هڪ قسم جو گاهه ۽ پکي.

چيئن: چکيا. ڏاگهه. باهه.

 

ڇ

ڇاٽون: هٻڪارون. بوندون.

ڇاڇر: چِڪ- تانگهو پاڻي. چڪڻ.

واهڙ: کاريون.

ڇارون: سمنڊ جا ڪناري وارا واهڙ.

ڇاڪ: توفيق.

ڇاڳر: ساندارو. پخال.

ڇال: ٽپ.

ڇانگ: وڏو ٽپ.

ڇانگون: ولر. ڪٽڪ.

ڇانئين: ڇانوَ.

ڇُتائين: هٿ لاتائين.

ڇتر: ڇوڏو. پراڻي ٻيڙي.

ڇُتي: ڇهندي.

ڇَتيون: وڏا ڀالا.

ڇٽا: واءُ جا جهوٽا.

ڇپر: جبل. پٿر.

ڇپريون: ڪکن يا ڪانن جا منهن.

ڇڇ: ڍورا. ترايون.

ڇڇيان: ڇڇ مان- ڍورن مان.

ڇُڳير: طري وارا. سردار. پهلوان.

ڇَڪَ: پسگردائي.

ڇَڪيو: دهليو.

ڇَڪِي: ديواني- مست. حيران.

ڇُلان: هلان.

ڇُلندي: رُلندي. گهمندي.

ڇلنگيون: ٽوليون.

ڇَلَور: مرد. محبوب. دوست. ڇلن وارو.

ڇُلڻ: لُڏڻ. ڇلڪڻ. هلڻ.

ڇَليون: فوجون.

ڇِماءِ: ماٺ ڪراءِ. اُجهاءِ.

ڇِمر: ڪڪر. جهڙ.

ڇَن: گاهه ۽ وڻن واري ترائي.

ڇِنِ: کِن- ساعت.

ڇڻي پيا: محو ٿي ويا.

ڇوهي: سخت طوفان. وهڪري.

ڇِهون: ڇيهون. پرزا.

ڇيڄ: ناچ. خوشي.

ڇيڙون: ٽوليون. ڪٽڪ.

ڇيڪ: ڇڙواڳ.

ح

حاج: احتياج. ڪم.

حاجت: خواهش. ڪم.

حاذق: قابل حڪيم. آزمودگار.

حال: روحاني مستي. وجد. حقيقت.

حُبابِ: پاڻيءَ جو ڦوٽو.

حجت: دعويٰ.

حجرو: خلوت جي جاءِ. ڪوٺي.

حرف هرو: حرف حساب. ميار.

حُزن: ڏک. غم.

حسِ: احساس. حواس.

حَسب نَسب: اصل نسل- بنياد.

حضورا: حضور مان.

حضوري حج: وڏو حج.

حقاڻو: مڙس- ڀتار.

حقيقت: صوفي طريقي جي ٽئين منزل.

حل ٿيا: سمايا. ملي هڪ ٿيا.

حلم: نياز. نهٺائي.

حليم: نماڻي سڀاءُ وارو.

حمام: گرم پاڻيءَ سان وهنجڻ جي جاءِ. باهه. تابش.

حماتي: مددگار.

خ

خاصن: خاص ماڻهن.

خام: اجايو. ڪچو.

خامي: اجايا. ڪچائي.

خبيث: پليد. بڇڙو.

خر: گڏهه. بيوقوف.

خُرزينون: کَڙيا. ٻورا.

خَرَّ مُوسيٰ صَعِقاً: حضرت موسيٰ بيهوش ٿي ڪريو.

خزينا: خزانا.

خفت: هلڪائي. نماڻائي.

خفي: مخفي. ذڪر خفي= ڳجهو ذڪر.

خُلت: دوستي. محبت.

خَلَقَ آدَم عليٰ صُورتہ: خدا آدم کي پنهنجي صورت موافق خلقيو آهي.

خلوت: اڪيلائي.

خُماريا: مست ڪيا.

خليل: دوست. حضرت ابراهيم نبي.

خمير: ڳوهيل اٽو. اصل جسم.

خيز: ٽپو. ڇال.

د

دار: گهر. دنيا. ڦاسي.

دارون: دوا. سُتِي.

دارُئين: دارن سان. دوائن مان.

دارين: ٻئي گهر. ٻئي جهان.

داڙُو: مدد ڪندڙ. بچائيندڙ.

دال: دوزخ جو پهريون اکر. دوزخ.

دام: دم گهڙي. ڦاهي.

دائرا: اوتارا- آستان.

دائودي: حضرت دائود جو کُورو. هڪ گل.

دُپارا: ٻنهي طرفن کان.

دران: اندران.

درڪُ: سمجهه.

درندا: ڦاڙيندڙ جانور. واگهو وغيره.

درو: رستو. لنگهه.

درهڙ: ڌڌڪو. ڌمچر.

دڙ: ڌمچر. گوڙ.

دڙي: ڊٻ. ڀِٽ.

دِقت: ڪشالو. تڪليف.

دَڪ: دِڪي. مٿاهين زمين.

دلبو: دوکو. فريب.

دلق: ڪفني. گودڙي.

دلئان: دل تان. دل مان.

دليل: خيال. وسيلو- آسرو.

دم: پساهه. پل. لحظو. درياهه جو چاڙهه.

دمج: ساهه کڻج. ترسج.

دم جهليو: ماٺ ڪرايو. فڪر ۾.

دميندا: ترسندا. صبر ڪندا.

دُنگي: ٻيڙي. ڊونڊي.

دُني: دنيا.

دوامي: مدامي. هميشہ لاءِ.

دوبينائي: ٻئي گهر. ٻئي جهان.

دوپير: وهٽ جي پوين ٽنگن ٻڌڻ جي رسي.

دُود: دونهون. غبار.

دو دستي: وهٽ جي اڳين ٽنگن ٻڌڻ جي رسي. ٻنهي هٿن سان هنيل ترار.

دَور: دليل. وهم- خيال. ڦيرو.

دوڙ: خسيس. نيچ.

دڪ: پنجن کان ڇهن سالن جي وهٽ جي ڄمار.

دوڙو: ڊوڙندڙ.

دوس: دوست.

دوسان: دوستن وٽان.

دوس در: دوستن جي در.

دوڳ: ڌونئري جا دڳ. کاڌي جا ٽڪر.

دولهه: بهادر.

دونڪي: چمڪي.

دُهريون: موتين ڳتيل مالهائون. ٻيڻيون.

دهي: ديهي- جسم.

ديت: خون بها.

ديد: نظر. ديدار. ساڃاءِ.

ديمن: لشڪرن.

ديوان: عدالت گاهه. وزير.

دَيون: چِمڪا. لاٽون.

 

ڌ

ڌات: عادت. ڍنگ. روش. رفتار.

ڌاڄ: ڌَجا. پيداوار. ڌاڃ.

ڌاڄا: گيڙوءَ رتا.

ڌاڃ: جيهي زمين اپائي. ان داڻا.

ڌاڻيون: ڀُڳل چانور.

ڌاءِ: ڳاڙهو رنگ جنهن سان ڪنڀر ٿانون کي چٽين.

ڌٻر: اڇي کٿي. لوئي.

ڌُٻي: ڏڪي.

ڌُتاريو: ٺڳيو. ڀنڀلايو.

ڌُڄُ: دز- مٽي. لالان.

ڌڄ: جهنڊي. وانئٽي. بيرق.

ڌر: ڌرتي.

ڌارارنئون: ڌنارن کان.

ڌريجاهه: رکجاءُ.

ڌُريانئي: اصل کان ئي.

ڌڙيندءِ: لٽيندءِ.

ڌِڱ: ميا متارا. پهلوان.

ڌَمال: چماٽ. چوٽ- ڌڪ.

ڌُڻِي: چونڊي. وائري. پسند ڪري.

ڌوڌي: ڌَوڻي. ڌوڻ.

ڌوڌيا: اي ڌمڻ وارا. ڌئيندڙ.

ڌوڙون: هڪ جيڏيون. سرتيون.

ڌُونِ: ڌوئن.

ڌونس: تيزي. زور. زبردستي.

ڌَوَڻِ: باهه کي ڌڳائڻ.

ڌُوڻ: لوڏو. لرزش.

ڌوڻئين: لوڏئين.

ڌُئا: ڌُڻيا. صاف ڪيا. پاڪ.

 

ڏ

ڏاڪاريا: بڇيا. هشڪاريا.

ڏانِ: انعام.

ڏاڻ: ڏان. ڏاوڻ. ونگ.

ڏاهه: ٻُڌل. مشهور.

ڏائيو: ڏاوڻ وڌو. سوگهو ڪيو.

ڏٻائون: دٻاءُ: لاڳُ.

ڌڀن: سڙن- جلن. ناس ٿين.

ڏُتڙ: اوتڙ. ڏولائو.

ڏُٿ: جهنگلي گاهن ٻوٽن سان پيدا ٿيل ان يا ڦل.

ڏجهه: ڏنڀ. سوز. ڏنجهه.

ڏُجهن: بدخواهن. دشمنن.

ڏڌور: ڏَڌل. بيحال. ڏکويل.

ڏڌي: ڏکوئي. ڏکويل.

ڏُرت: ڏڪار. ڏولائو.

ڏِک: شادي وقت ڪنوار جو هار سينگار.

ڏکا: اُلرون. ڌڙڪا.

ڏُکاءُ: ڪنهن ڏک کان.

ڏِکي: سينگاري.

ڏک ٿيا: سينگاريا. پڌرا ٿيا.

ڏُڱرين: ڏڱرن سان. ڏنڊن کي.

ڏَم: سُهڻيءَ جو مڱيندو.

ڏن: رائُر. محصول. نذرانو.

ڏنڀري: ڪرڙو مڇي.

ڏنجهه: ڏک. سور.

ڏَنڊ: وڄائڻ جون سڱيون.

ڏُنگا: ڇڙٻون. دڙڪا.

ڏَنِي: ڪنڌي. ڪپر.

ڏَنير: دَنيرَ. وڏا ٿلها نانگ.

ڏَنيون: ڪنڌيون.

ڏوت: پيٽوڙي. کائو. پليت.

ڏوٺ: ڏک. ڏمر.

ڏوراڻي: ڏورانهين.

ڏورو: زورو. ظلم. فڪر.

ڏوري: ڳولي.

ڏوري: ڳوليندڙ. ڏوريندڙ.

ڏوس: عتاب- تاب.

ڏونگا: طعنا. مهڻا.

ڏوڻا: ٻيڻا. جهجها.

ڏِهائي: ڏيهه جا رهاڪو. ديسي.

ڏَهين: ڪيترا ڀيرا ڏهه. بيشمار.

ڏُئار: بيماري- مرض.

ڏَيا: حشمت. هيبت.

ڏيٺ: ديدار. ملاقات.

ڏيٺارئان: ديدار کان.

ڏيٺي: ڄاڻ سڃاڻ. روبرو.

ڏيٺاري: ڏٺو وائٺو. کليو کلايو.

ڏيج: ڏاج. سوغاتون.

ڏيريدار: ديري وارو. سردار.

ڏيس: ديس.

ڏيسار: ڏياوَر. پرديس. پرانهون.

ڏيساندر: پرڏيهه. ولايت.

ڏيکان: ڏسان.

ڏيهاءِ: ڏيهان. ڏيهه سان.

ڊ

ڊامڻ: گاهه جو قسم.

ڊاکون: ڊاک.

ڊٻ: واريءَ جون ڀٽون.

ڊڀ: دوا دارون. ڦڪي.

ڊٺن: ڊٺلن- اگهن.

ڊوهي: منع جو قسم.

 

ڍ

ڍار: دستور. نمونو. پنڌ. لاڙو. ماڳ. وٽ. پاسي.

ڍاڳي: ڦٽل ڍوري يا واهڙ جو نالو.

ڍائي: ملڻ جو وعدو.

ڍٻ: ڍٻِي- دام.

ڍٻيون: دام- ڪوڙڪيون. دوائن جون دٻيون.

ڍٽ: ٿر جو وچ وارو ڀاڱو.

ڍُڪن: پهچن. رسن.

ڍُڪندي: پهچندي. ويندي.

ڍور: ڦٽل واهڙ. ڍورو.

ڍونڍيان: ڳوليان.

ڍيرئون ڍير: ڍڳن جا ڍڳ.

ڍيري ڍير: ڍڳن جا ڍڳ.

ڍيري ٿئين: ڦاسي پئين.

ڍيل: ڇڏ. لاهه. ٺيلهه.

ڍيون ٿيو: دُٻا ٿيو. تري ۾ پاڻي رهيو.

 

ذ

ذاتي: خدا جي ذات جو. اصلي. يقيني.

ذوق: عيش عشرت. خوشي.

 

ر

راڄاڻ: حاڪم- راڄيو.

راس: درست- برابر.

راسيون: چوٽيون.

راڱا: جهنگلي مرون.

راماڻا: هڪلون. پڪارون.

رامڪلي: راڳني.

رانئيان: ريجهائيان.

راول: پريتم. سڄڻ.

راهُو: مشهور سخي سمو سردار.

راءُ: راجا- بادشاهه.

رائر: محصول. چونگي.

رائون: ڄار جي پاسن کي جهلي بيهڻ لاءِ ڪناري. رڇ جو قسم.

رائينديس: راضي ڪنديس.

رايائين: ريجهايائين.

رايون: مينهن جو قسم.

رباب: هڪ قسم جو ساز.

ربابي: رباب وڄائيندڙ. ڳائڻو.

رت ورنو: رت جهڙو. رت گاڏئون.

رتول: رنگ محل.

رتين: ڳاڙهن- رتل.

رتيون: ذرڙيون.

رجات: رجوعات. بندگي.

رجائِينديس: آلو ڪنديس.

رَڄَ: گهڻو. ڍئو.

رُجهن: ريڌا رهن. مشغول رهن.

روجهڙيون: اڇن پيرن واريون هرڻيون.

رَچن: رڱِجن.

رڇ: ٿانوَ. وڏا ڄار.

رڇائين: رڇيءَ جي، رڍ جي.

رخت: سامان. اسباب.

رخساري: رخسار- ڳل.

رخنو: نقص.

رد: بيڪار.

رَڏِ: هوڏ ڪندڙ. بيعقل. رد.

رضا: قضا. مرضي.

رعد: گوڙ.

رفيع الدرجات: وڏي درجي وارو.

رقص: ناچ.

رقيب: چاري. نگهبان.

رُڪ: رُڪ جو هٿيار. ترار.

رڪن: ردي ماڻهو. احمقن.

رُلي ڇُلي: ڀٽڪي.

رمگيو: گذاري ويو.

رموز: رمزون.

رميا: روانا ٿيا.

رنج: درد. بيماري.

رنجائو: رنج- ڏک.

رنجور: بيمار.

رَند: گس. پيچرو.

رِندي: مستي. فقيري.

رنڍا روڙيا: ٿلهو سٽ ڪتيو.

رُنڪن: رنِگن. ڪنجهن. ليلائن.

رنگ: تماشو، رونق. خوشي.

رِنگائي: رڙيون ڪندي.

روان: روانو.

روپ: حسن. سوڀيا.

روجهه: هڪ جانور- گورخر.

روچي: روزي. حاصلات.

روح رچنديون: روح کي وڻندڙ. دل پسند.

روڏا: اٺ.

روڙي: نيڪ. بهادر.

روڳ: مرض. بيماري.

روڳي: بيمار.

رومي: مولانا جلال الدين رومي.

رُونِ: روئن.

رَوَنِ: وڃن.

رونجهو: سخي ڄام سپڙ (جو ذات جو رونجهو هو).

روندا: روڄ راڙو ڪندا.

رُوءِ: مُنهن. صورت. نمونو. روبرو.

رِهاڻي: رهاڻ- وندر.

رِهاءِ: جڳائي.

رَهُون: جبل. روهه.

رَي: تحقيق. ٺيڪ.

ريبيو: ڀُلايو. برغلايو.

ريٻارو: قاصد.

ريٽ: درياءَ جي ريٽيل زمين

ريٽو: ڳاڙهو بوڇڻ.

ريٺ: رڍ جا وڏا وار. اُنَ.

ريجاڻو: ريڌو. راضي ٿيو.

ريڏائي: ڏِنگائي. رُسامون.

ريزاليون: نالائق. ڪميڻون.

ريکان: ريکون. پاڙون. تارون. تندون.

ريل: ساوڪ وارو پٽ.

ريلو: ڪشش. وهڪ پاڻيءَ جي.

ريلي: آباد ڪري. ريج ڏئي.

ريهي: ڳنڍي. ملائي.

ريون: ڌُنڌ. داڻا داڻا.

(وڌيڪ پڙهو)

نئون صفحو --  ڪتاب جو ٽائيٽل صفحو
ٻيا صفحا 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
هوم پيج - - لائبريري ڪئٽلاگ

 Copy Right 2007
Sindhi Adabi Board (Jamshoro),
Ph: 022-2633679 Email: bookinfo@sindhiadabiboard.com