سيڪشن؛ لوڪ ادب

ڪتاب: سنڌي سينگار شاعري

 باب:

صفحو :2

ښڷډۑ ښۑڷڧإڎ ڛإڠڎۑ

بإب صێڎۑۆڷ

 

ێڷڈۑ ”ښۑڷڧإڎ ڎښ“ ڛإڠڎۑ ۆإڎۆ صښ ڶڷڟڎ

ڶڡڵڷ ضۑ ڈۇڎ ۾ ێڷڈۆښجإڷ ڦۑ ێڥ صإۑڈإڎ ڷڟإڶ قڥۆڶج ڷڜۑب حۑۆ. إڥبڎ ضۑ ڈۇڎ قڥۆڶج ۾ ێڷڈڷ ۽ ڶښڵڶإڷڷ ضۑ ۆغ ۾ ڤڎۑب جڎ جڶڈڷۑ ڵإکإصۆ حۑۆ. ڶڵڥ ضۆ إڤجڜإڈۑ ڷڟإڶ ښډڎۑۆ. ڠڵڶ ۽ ڢڝڵ، قڥڶج ۽ ێڷڎ ضۑ ڤڈڎ ڈإڷۑ حۑ. قښڷ ضۑ جڵإڛ ۽ جڠڎۑڢ ێڥ ڶقبۆب جڎۑڷ ڶڛڡڵۆ بڷضۑ ۆۑۆ: ضۑیڷ ڶڜۆڎۑ، ڶۆښۑڤۑ ۽ ڠڶإڎج ښإڐۑ قښڷ ضۑ جڵإڛ ضإ ڶڟێڎ بڷۑإ، جۑیڷ ڛإڠڎۑ بێ ڶقبۆب ضۑ قښڷ ڦۑ صڷێڷضۆ كإڜ ڠڷۆإڷ بڷإۑۆ، ێڷڈۑ تۆڵۑ٪ ۾ ضۑجۆڼۑڥ إعإڷ ”ثکجۑ ڛإڠڎۑ“ ضۆ ڈۇڎ ڈۇڎۆ ێۆ، ڶڧڎ ێإڼۑ إڷ ښإڷ ڧڊ ڷیۑڷ قښڷ ڷۆإڐ ڠڛڤۑۏ ڛإڠڎۑ، ”ښۑڷڧإڎ ڎښ“ ضۑ ڈڵغښص ڷإڵۑ ښإڷ ڷڠڎۆ ێڼۑ ڷڎۆإڎ حۑ. ڶڡڵۑێ ڈۇڎ ڦإڷ إک ضۑ ێڷڈۑ ڛإڠڎڷ صڼ صڷێڷضۑ ڥڵإڶ ۾ ڧإێۑ بێ ڧإێۑ ڶقبۆب ضۑ قښڷ ۽ ښۑڷڧإڎ ضۑ ڶڝڶۆڷڷ ڦۑ ڷێإۑج ڶۆشڎ ڷڶۆڷۑ ۾ ڷبإێۑۆ ێۆ، ڶڧڎ إڥبڎ بإڈڛإێێ ضۑ ڈۇڎ قڥۆڶج ڦإڷ ”ښۑڷڧإڎ ڎښ“ ۑإ ڠڛڤۑۏ ڛإڠڎۑ، ێڷڈۑ ڛإڠڎڷ ضۑ ڍۆڤ ۽ جكۑڵ ضۆ كإڜ ڠڷۆإڷ بڷۑ، ۽ ”ثکجۑ ڛإڠڎۑ٪“ ضۑ بضإ٭ ڠإڶ جۆڏۑ كإڜ ضۆ إڷ ڊإڷێڷ ڐۑإڈۏ جۆضێێ حۑۆ.

ڠڛڤ ۽ ڶقبج ضۆ ڠڷۆإڷ ۽ ڶقبۆب ضۑ قښڷ ۽ ښۑڷڧإڎ ضۆ بۑإڷ، تیۑ ێڷ ڷیۑڷ ڛإڠڎۑ٪ ڵإ٭ ڷێإۑج یۑ ڶۆإڢڤ ڐڶۑڷ ۽ ڶۑڈإڷ بڷۑإ، ضڷ ۾ قښڷ ڷۆإڐ ڛإڠڎڷ ڈڵ ڦۆڵۑ صڷێڷضإ ڥۇڷجڵ ڥڊإۑإ. ڥڎصإ ڎإڶ صێڎۑإیۑڷ إڷ ڊښ ۾ ڤڈڶ ۆډإۑۆ، ڶڧڎ ڶڏڷۑ ضۆ ڶێڷڈإڎ ۽ ێڷ ڶۑڈإڷ ضۆ ڛێښۆإڎ ڶێإڥۆۑ بێإڎۑ ڵإڵ ێۆ. ێۆ ښڷبج ١٦٦٠ (١٦٠٣ڠ) ۾ ڧۆبڷڈ صۆڎ ڝڵڠۑ ڧۆإڵۑإڎ ۾ طإیۆ، ۽ ښڷبج ١٧٢٠ (١٦٦٣ڠ) ۾ ڧڍإڎۑ ۆۑۆ. ضۑصۆڎ ضۑ ڎإضإ ضیښڷڧ ڦۑښ ضۑصۆڎ ۾ ڧێڎإیۑ صڷێڷضۑ ڈڎتإڎ ضۑ كإڜ ڛإڠڎڷ ضۑ ڜڢ ۾ ضکێێ ڊڷۑ، ۽ ضڊێڷ بێإڎۑ ڵإڵ صڷێڷضۑ ڶڛێۆڎ ڛإڠڎإڷێ ڛإێڥإڎ ”ښج ښیۑ“ ڦۑ صۆڎۆ ڥۑۆ، جێ ڎإضإ ضیښڷڧ ڦۑښ ښج ښۇ إڛڎڢۑۆڷ إڷڠإڶ ڊڷۑۆڷ. بێإڎۑ ڵإڵ ضۆ ڠإڛڤإڷێ ڥڵإڶ ێڷڈۑ ڛإڠڎۑ٪ ۾ إّجڶ ڶعۑۆ  ۆۑۆ آێۑ، ۽ ”ښۑڷڧإڎ ڎښ“ ۾ ښڷڈښ ڈڎضۆ ڶڏڷۑ ڛإڠڎڷ ۾ ڶحإێۆڷ جښڵۑڶ ڥۑۆ ۆۑۆ آێۑ. ښڷڈښ ڛڠڎ ضإ ڶشإڵ ڶڵإقڟێ، ێضڷ:

 (إۑ ڷإڐڷۑڷ! جۆڷ صڷێڷضۑ ڷإڐڥ بڈڷ جۑ کِێڷ ضۆ بإڎ ڥۑیڷ ښڷثإڵۑڷڈۑڷ٪، ضۆ جڷێڷضإ جێ صۑڎ بێ ضۆإڷۑ٪ ضۑ بإڎ ڦإڷ ڐڶۑڷ جۑ ښډإ ڷێ حإ صۆڷ)

یۑ ښڶضێإۑۆ آێۑ، صڎ ڶعۑڷ یۑ ڷحۑۆڷ، ضۑ جڷ ڶڷ ێإڎإیڼ بڠڈ بێ صۑۆڷ ڦڵڷ، جڷ ښإڷ ڥێڏۆ ۆښ ێڵۑ ښڧێۑ حۆ!)

إڥبڎ ضۑ ڠێڈ ضإ تۑإ ڛإڠڎ ضڷ ڠڛڤۑۏ ڛإڠڎۑ٪ ۾ ڛێڎج قإڜڵ ڥیۑ، ښۑ ێۑ ێیإ: (١) ڷۆإب ڠبڈإڵڎقۑڶ كإڷ كإڷإڷ ضڷێڷ صڷێڷضۑ ڛإڠڎۑ٪ ضۑ تۑڷ جڜڷۑڢڷ ښإڷ ڧڊ ”ښۑڷڧإڎ ښۆڎسإ“ ڷإڵۑ صڼ ڥجإب ڵڦۑۆ، (٢) ڢۑڝۑ، (٣) ڧڷڧ، (٤) جإڷ ښۑڷ؛ (٥) ښۑڷإصجۑ، (٦) ڶبإڎڥ ضڷێڷ ضإ ڥۑ ڈۆێإ بێإڎۑ ڵإڵ ضۑ ڈۆێڷ ښإڷ ڶڷإښبج ڎڦڷ حإ، (٧) بڵثڈڎ ڶڛڎ ضڷێڷ ضۑ جڜڷۑڢڷ ڶإڷ ێڥ ”ښڷڧإڎ ڧۆبڎډڷ“ آێۑ. إڷێڷ ڦإڷ ښۆإ٭ ښڷێ ١٦٣١ڠ ۾ ښڷڈڎ ڷإڵۑ ێڥ ڛكڜ ڦۑ ”ڥۆۑ ڎإ٭“ ضۆ كڞإب ڊڷۆ ۆۑۆ، ۽ ێڷ ڛإڠڎۑ٪ ضۑ ڢڷ جۑ ”ښڷڈڎ ښڷڧإڎ“ ڷإڵۑ ڥجإب ڵڦۑۆ ضڷێڷ ضۆ جڎضڶۆ بڎض ثإڛإ ۾ حۑۆ. ڠإڵڶ، ښڷبج ١٧٣٥ ډإڎۑ، ”ښڷڧإڎ ڎښ“ (ڠڛڤۑێ ڛإڠڎۑ) ضۆ ڷإڵۑ ۆإڎۆ ڛإڠڎ حۑۆ. ێۆ صێڎۑإیۑڷ بڎێڶڼ ێۆ صڎ صۆ٭ ێڥ ڎڷڧڎۑڐڼ ضۑ ڠڛڤ ۾ ڶښڵڶإڷ حۑۆ، ”ڠإڵڶ ڦۑڵۑ“ ڷإڵۑ ښڷڈښ ڥجإب ڶڛێۆڎ حۑۆ. ١٧٨٤ ١٨٠٠ ښڷبج ډإڎۑ ”ڈۑۆڥۑ ڷڷڈڷ“ ڷإڵۑ ڶڛێۆڎ ڛإڠڎ حۑۆ ضڷێڷ ضۆڥجإب ”ښڎ ڷڧإڎ غڎجڎ“ ڷێإۑج ڶڤبۆڵ صۑۆ. ښڷبج ١٧٩٦ ۆڥڎڶۑ٪ ډإڎۑ، إڠڟڶ كإڷ ڷإڵۑ ڛإڠڎ ڶڛێۆڎ حۑۆ، ضڷێڷ ضۆ ڥجإب ”ښڷڧإڎ ڈڎ- صڷ“ ڶڤبۆڵ صۑۆ. ښۑڈ ڠبڈإڵضڵۑڵ بڵڧڎإڶۑ٪ ضۑ ثإڼۑضۑ ښۑڈ ڡڵإڶ ڷبۑ بڵڧڎإڶۑ ضۑڥۆ ”ڎښ ڵۑڷ“ ضۑ ڵڤب ښإڷ ڶڛێۆڎ حۑۆ، جڷێڷ ښڷێ ١٧٠١ڠ ۾ ”إڷڧ ڈڎصڷ“ ۽ ښڷێ ١٧٣١ڠ ۾ ”ڎښ صڎتۆډ“ ڷإڵۑ ڥجإب جڜڷۑڢ ڥۑإ.

ڎښ ضۑ قڤۑڤج:

”ڎښ“ ښڷښڥڎج ڐبإڷ ضۆ ێڥ ضإڶڠ ڵڢڟ آێۑ ضڷێڷ ضۑ ڵڢڟۑ ڶڠڷۑٰ آێۑ ”إڷجێإیۑ ڵڞڢ، ڵڍج، كۆڛۑ ۑإ ڶښڎج“. إڜڞڵإقۑ ڶڠڷۑٰ ڶۆضب ”ڎښ“ ښڷښڥڎج ۾ ضڶإڵۑإج (Aesthetics) ضۑ ڈإیڎۑ ۾ ێڥ كإڜ ڢڵښڢۑ ضۑ قۑشۑج ڎڦۑ حۆ، ضڷێڷ ضۆ جڠڵڤ كإڜ ڞڎق ڛإڠڎۑ٪ ۽ ڷإخڥ ضۑ إښبإب، إشڎإج ۽ ڠڵإڶإج ښإڷ آێۑ. ”ښڷښڥڎج إڈب ضۑ جإڎۑك“ ضۑ ڶڜڷڢ ’بۑڎإیۑڋۑڵ ڥٔۑح‘ إڷ ڦۑ ”ڤڵبۑ ۆإڎڈإج ۾ ڥۑڢۑإج ضۑ ڷڟڎۑێ“ ښإڷ جڠبۑڎ ڥۑۆ آێۑ. ڶقڤڤ صڷڋج قبۑب إڵڎقڶإڷ ڜإقب ”ڎښ“ ڦۑ ”ڢڵښڢۏ إٔڷبښإڞ“ ڤڎإڎ ڊڷۆ آێۑ. ضۑیڷ جێ ێڷ ڜإقب ڶښجڷڈ ښڷښڥڎج ڶإكڍڷ ضۑ جڜڈۑڤ ښإڷ ڎښ جۑ ”ڎښ ۑڠڷۑ ڢڵښڢۏء إڷبښإڞ“ ضۑ ڷإڵۑ ښإڷ ێڥ ڶښجڤڵ ڥجإب ڵڦۑۆ آێۑ، إڷێۑ٪ ڥڎۑ إښإڷ ڎښ ضۑ ڶڠڷۑٰ ۽ ڶإێۑج ڦۑ ۆإڝق ڥڎڼ ڵإ٭ ێۑس ښڷڈښ جقڤۑڤۑ ڷجۑضإ صۑڛ ڥڎۑۆڷ حإ:

١- ڶشڵإً: بێإڎ ضۑ ڶۆښڶ آێۑ، ضێڏ بإڈڵ فإڷۑڵ آێۑ ۽ ێڥ قښۑڷێ ڷێإۑج یۑ ڶسۑ آۆإڐ ښإڷ کإیۑ حۑ. تډڷڈڏ ضۑڥۆ ێڷ ڷڟإڎۑ ۾ ڶقۆ آێۑ، جڷێڷ ضۑ ڈڵ ۾ ڶقبج صۑڈإ حیۑ حۑ. ڶڏۑیۑ ڟإێڎۑ إښبإب ښڷڈښ ڶقبج ڦۑ ۆۑجڎ ثڏڥإیۑڷ حإ. إڷ ضڍبۑ ضۑ إشڎ ێۑس ڦۑښ ڵڏڥ ڵڏۑ صۆڷ حإ ۽ صڎۑڛإڷۑ صۑڈإ حیۑ حۑ. إڷ بڠڈ ښڷڈښ إێإ ڷڢښۑإجۑ ڥۑڢۑج إڶۑڈ، ڶإۑۆښۑ، ضڷۆڷ ۽ ڛڥښجێ ڈڵۑ٪ ۾ جبڈۑڵ حیۑ حۑ. ێإڼۑ ێڷ ڶڷڟڎ ۾ ڶقبج ”ضڍبێ ڶښجڤڵ“ آێۑ، بێإڎ، بإڈڵ، قښۑڷێ ۽ ڎإک إڷ ضڍبۑ ضإ ”ڶقڎڥإج“ آێڷ، إڛڥبإڐۑ ۽ ښڎإښۑڶڧۑ (ۆإڎڈإج ڤڵبۑێ ڦۑ ڟإێڎ ڥڎڼ ۆإڎۑۆڷ ڥۑڢۑإج) إڷ ضڍبۑ ضإ ”إشڎإج“ آێڷ، ۽ إڶۑڈ، ڶإۑۆښۑ، ضڷۆڷ ۽ ڛڥښجێ ڈڵۑ ”ڶڷڤڵبإج“ ۑڠڷۑ ڠإڎڝۑ ضڍبإج آێڷ. ڷإخڥ ۽ ڛإڠڎۑ٪ ۾، ڶقڎڥإج، إشڎإج ۽ ڶڷڤڵبإج ضۑ ڶڷڟڎ (Scene) صۑڈإ ڥڎڼ ښإڷ ضڍبێء ڶښجڤڵ ۾ ێڥ ڡۑڎ ڶقڈۆڈ ڵڍج، ۆضڈإڷۑ ڵڞإڢج ۽ صإڥۑڐۏ ڎۆڛڷۑ صۑڈإ حیۑ حۑ، ۽ إڷ ۆڤج إڷێۑ٪ ضڍبێء ڶښجڤڵ ڦۑ ”ڎښ“ غیضۑ حۆ. إێڏۑ٪ ڞڎق ڷۆ ٩ ڶښجڤڵ ضڍبإج، صڷێڷضۑ إڎجڤإیۑ ڶڷڐڵڷ ڶإڷ ڧڍڎۑ ڠڵۑ إڵجڎجۑب (١) ڠڛڤ (٢) ڦڵ (ێڷښۑ) (٣) ڎقڶ (٤) ڡڝب (٥) بێإڈڎۑ (٦) ڈێڛج (٧) ڷڢڎج (٨) قۑڎج ۽ (٩) ښڥۆڷ ضإ ”ڎښ“ بڷضڷ حإ، ضڷ ڦۑ ښڷښڥڎج ۾ (١) ڛڎ ڷڧإڎ ڎښ (٢) ێإښ ڎښ (٣) ڥڎڼ ڎښ (٤) ڎۆڈڎ ڎښ (٥) ۆِۑڎ ڎښ (٦) ثۑإڷڥ ڎښ (٧) ۆۑحبښ ڎښ (٨) إۆثج ڎښ ۽ (٩) ڛإڷج ڎښ غۑۆ ۆعۑ حۆ. ڶڞڵب جێ ٩ ڶښجڤڵ ضڍبڷ ضۑ ښببإڷ ’ڎښ‘ ضإ بێ ٩ ڤښڶ بڷۑإ. (ڜ ڜ ٤ ٥)

٢- ڶڧڎ ێڷ ڢڷ ضۑ إښجإڈڷ ”ڎښ“ ضۑ ضإ قڤۑڤج ښڶضێإیۑ آێۑ إڷ ڶإڷ، ۽ صڼ جضڎبۑ ڶإڷ، ڶڠڵۆڶ حیۑ حۆ جێ ڎښ ۆإڎۑ ڵڍج ێڎ قإڵ ۾ ښإکۑ آێۑ: ۑڠڷۑ جێ ڷۆِڷ ڎښڷ ڶإڷ ڥڷێڷ بێ ێڥ ضۑ ڵڍج ښإکۑ إێڏۑ آێۑ ضێڏۑ بإڤۑ تۑڷ إسڷ ۾ آێۑ. صڷڋج ۆڛۆڷإح ”ښإێجۑێ ڈڎ صڷ“ ۾، ڶڠجبڎ ڠإڵڶڷ ضۑ ښڷڈ ښإڷ ێۑ ڷڟڎۑۆ صۑڛ ڥۑۆ آێۑ جێ ”جضڎبۆ تډإیۑ حۆ جێ ێڎ ێڥ ’ڎښ‘ ضۆ إڜڵۑ ضۆێڎ ’جقۑٓڎ‘ آێۑ، ۽ إڷێۑ٪ ڥڎۑ ێڎ ضإ٭ ’قۑڎج‘ ضۆ یۑ ڎښ ێیڼ ڧێڎضۑ“ (ڜ ڜ ٦٠ ٦١).

٣- ۆۑڈ ضۑ ڤۆڵڷ ۑڠڷۑ ”ڛڎجۑڷ“ ۾ آجڶإ (كڈإ) ڦۑ ڎښ غۑۆ ۆۑۆ آێۑ ضۑیڷ جێ ”جۑجڎۑۏ إصڷڛڈ“ ۾. ڠڤڵۑ ڈڵۑڵڷ ڶۆضب صڼ إێۆ ڷڟڎۑۆ ڜقۑق آێۑ، فإڥإڼ جێ ”ڎښ“ ۾ بێ إڷجێإیۑ ڶښڎج (آڷڷڈ) آێۑ ۽ صڼ كڈإ ۾. إڷێۑ٪ ڥڎۑ ”ڛڎجۑ٪“ ۾ كڈإ ڦۑ ”ڎښ“ غۆڼ بإڵڥڵ ڜقۑق آێۑ. ښإێجۑ ڛإښجڎ (ڢڷ ڛإڠڎۑ) ضۑ ڥجإبڷ ”ڥإۆۑ صڎڥإڛ“ ”ڎښ ڧڷڧإ ډڎ“، ”ښإێجۑێ ڈڎصڷ“ ۆڡۑڎۏ ڶإڷ صڼ ێڷ ڷڟڎۑۑ ضۑ جإیۑڈ حیۑ حۑ، فإڥإڼ جێ إڷێڷ ڶڏڷۑ ۾ ”ڎښ“ ۾ إڷجێإیۑ ڶښڎج ضۆ ێضڼ جښڵۑڶ ڥۑۆ ۆۑۆ آێۑ. صڼ ”بڎێڶ ښۆجڎ“ (ۆۑڷڈإڷج ڢڵښڢۑ ضۑ صێڎیۑڷ بإب ضۆ تإڎێۆڷ ښۆجڎ)، ضۑڥۆ ”ڛڎجۑڷ“ جۑ تډڵ آێۑ، إڷ ضۆ ڶڞڵب بێ إێۆ آێۑ جێ كڈإ ۾ إڷجێإیۑ ڶښڎج آێۑ، فإڥإڼ جێ ۆۑڈڷ ۾ كڈإ ڵإ٭ ”ڶښڎج“ ضۆ ڵڢڟ ڥشڎج ښإڷ إښجڠڶإڵ ڥۑۆ ۆۑۆ آێۑ (ڜ ڜ ٣٨ ٣٩). ”ڎښ“ ضۑ ێڷ جڛڎۑق ڶڞإبڤ ښڷښڥڎج ضۆ ێۑ٪ ڶڤۆڵۆ بإڵڥڵ ڈڎښج آێۑ جێ ”ڶڞإڵب ڛإڠڎۑ٪ ۾، ڶقۆۑج ڍڎۑڠۑ كڈإیۑ ڶښڎج ضۑ ڵڞڢ إڷڈۆڐۑ“ ”ڎښ“ آێۑ“ (ڜ ٤٨). ضڊێڷ (ڶقبج، بێإڈڎۑ ۆڡۑڎۏ ضإ)ڠڶڵۑ ۆإڤڠإج ڛإڠڎۑ ۑإ ڋڎإڶإ ۾، ڶڜڷۆڠۑ ڶقڎڥإج، إشڎإج ۽ ڶڷڤڵبإج ڍڎۑڠۑ، ڊښڷڈڏ (ۑإ صڏێڷڈڏ ۽ تډڷڈڏ) ضۑ آڊۆ صۑڛ ڥضڷ حإ، جێ إێۑ ښڷڈښ ۆقڈج ڷڶإ إقښإښ ڦۑ ضإکإیۑ ێڥ ڤښڶ ضۆ ڠإڵڶ ڶقۆۑج ۽ جقۑٓڎ صۑڈإ ڥڷ حإ. إڷ ڶقۆۑج ضۑ ڠإڵڶ ۾ ڛإڠڎإڷێ ڵخڎۑغڎ صڏێڷڈڏڷ ۽ ڋڎإڶێ ضۑ ڊښڷڈڏڷ ضۆ ۆضڈإڷ ضڷێڷ ”ڶښڎج ڎبإڷۑ“ ڶإڷ ڵڞڢ إڷڈإڐۆ حیۑ حۆ إێۆ یۑ ”ڎښ“ آێۑ (ڜ ١٦١).

”ڎښ“ ضۑ ڶڠڷۑٰ ۽ ڶإێۑج بإبج ڶحۑإڷ خۑ ڷڟڎۑإ إڜۆڵۑ قۑشۑج ڎڦڷ حإ. (١) صێڎیۑڷ ۾، ښڷښڥڎج ضۑ ضڶإڵۑإجۑ ڢڥڎ ضۑ ڈإیڎۑ ۾ “ڢڷ ڛإڠڎۑ“ ضۑ ڶإجقج ”ڎښ“ ضۑ ڠڵڶۑ ڷڟڎۑۑ ضۑ جڛڎۑق حۑڵ آێۑ، ۽ ”ڎښ“ ضۑ ڶڠڷۑٰ جۆڏۑ ڤښڶڷ ڦۑ ۆإڝق ڥۑۆ ۆۑۆ آێۑ. ڤڈڎۑ إڷێۑ ښإکۑ ڶڠڷۑٰ ۾ ښڷډۑ ڐبإڷ ۾ صڼ ”ڎښ“ ضۆ ڵڢڟ إښجڠڶإڵ حیۑ حۆ. قڤۑڤج ۾ ”ڎښ“ ضۆ صۑڈ إحۑڼ، ”ڎښ“ ضۑ ڵڍج ضۆ صۑڈإ حۑڼ آێۑ، إڷێۑ٪ ڥڎۑ ڶضإڐإً غیۑ ښڧێضۑ حۆ جێ ”ڎښ صۑڈإ حۑۆ“. ښڷډۑ٪ ۾ غۆڷڈإ جێ ”ڎښ ڵکۆ“. ښڷډۑ٪ ۾ إێۆ إڜڞڵإق ’ڎإک ضۑ ڎښ‘ ڵإ٭ إښجڠڶإڵ حیۑ حۆ. غۆڷڈإ جێ ”ڢڵإڼۑ کإۑۆ ۽ ۆإێێ ضۆ ڎښ ڵکۆ“. ۑإ غۆڷڈإ جێ ”ڢڵإڼۑ (کإیۑڷڈڏ) ضۆ ڎښ ڵکۆ“. ښإکۑ٪ ڞڎق ڥڷێڷ بێ ڶقڢڵ ضۑ ڶۑسإض ۽ ښڎۆڎ ڦإڷ ڶجإشڎ حۑ إڷ ڦۑ ڶضإڐإً ”ڎښ ثڎۑ ڶقڢڵ“ ۑإ ”ڎښ ثڎۑ ڎێإڼ“ غۆڷڈإ. ”ڎښ ڎێإڼۑۆڷ“ ۽ ”ڎښ ڎإۆڼإ“ ښإکۑ ڶڠڷۑٰ ۾، ښڷډۑ ضإ ڠإڶ ڶڎۆض إڜڞڵإق آێڷ. إڷێڷ إڜڞڵإقڷ ڶإڷ ڟإێڎ آێۑ جێ ښڷډۑ٪ ۾، ڵڢڟ ”ڎښ“ ضۑ إڜڵ ڶڠڷۑٰ ۽ ڶإێۑج ۆإڎۆ جكۑڵ ڶۆضۆڈ آێۑ. (٢) تیۑ ڷڟڎۑۑ ۾ ”ڎښ“ ضۑ ښڶضێإڼۑ ڷڢښۑإجۑ ڷڤڞێ ڷڟڎ ڦإڷ (Psychological Interpretation) ڊڷۑ ۆۑیۑ آێۑ، ضڷێڷ ضۆ ڶڤڜڈ آێۑ جێ ضۑجۆڼۑڥ ڶكجڵڢ ضڍبإج (Emotions) ضۑ بڷإء جۑ ”ڎښ“ ڦۑ ضڈإ ضڈإ ڷإڵڷ ښإڷ ښڊۑۆ ۆۑۆ آێۑ، ڶڧڎ قڤۑڤج ۾ ”ڎښ“ إێۆ ڵڞڢ ۽ ڵڍج ۆإڎۆ إڜۆڵۑ إقښإښ (Sentiment) آێۑ، ضۑڥۆ ێڎ ضڍبۑ ضۑ إشڎ ۽ ڥۑڢۑج ضۆ ڶإقڜڵ آێۑ. (٣) خیۑڷ ڷڟڎۑۑ ضۆ جڠڵڤ ”ڎښ“ ضۑ قڤۑڤۑ ڶڠڷۑٰ ښإڷ آێۑ، ضڷێڷ ڦۑ ۆۑڈإڷج جۆڏۑ إښڵإڶۑ جڜۆڢ ضۑ ڎۆڛڷۑ٪ ۾ ”ڍإج إڵإێۑ“ ښإڷ جڠبۑڎ ڥۑۆ ۆۑۆ آێۑ، فۆ جێ ”ڍإج إٔڵإێۑ“ یۑ ڵإ ڶقڈۆڈ ڶښڎج ۽ ۆضڈإڷۑ جضڵۑ٪ ضۆ ۆإقڈ ښڎغڛڶۆ آێۑ ”ۆ إ^ ڷۆڎ إڵښڶۆإج ۆإڵإڎڝ“ ۽ ”إڷ إ^ ضڶۑڵ ۑقب إڵضڶإڵ.“

ښڷڧإڎ ڎښ

ڶحۑڷ ۆڝإقج ښإڷ ڶڠڵۆڶ حۑۆ جێ إڷښإڷ ضإ ٩ ڶښجڤڵ ضڍبإج، ضڷ ضۑ بڷإء جۑ آښإڷۑ٪ كإڞڎ ’ڎښ‘ ضإ بێ ٩ ڤښڶ جضۆۑڐ ڥۑإ ۆۑإ آێڷ، إّڷێڷ ڶإڷ ێڥ ”ڛڎڷڧإڎ ڎښ“ آێۑ. ”ڛڎڷڧإڎ ڎښ“ ێڥ ڷڢښۑإجۑ ڥۑڢۑج آێۑ، ضڷێڷ ضۑ إڎجڤإیۑ ڈڎضۑ ڦۑ ڠڛڤ ۽ ڶقبج ښإڷ جڠبۑڎ ڥڎۑ ښڧێضۑ حۆ. إڜڵ ښڷښڥڎج ڷڟڎۑۑ ڶۆضب ”ڛڎڷڧ“ ڶقبج ضۑ ڈۑۆجإ ’ڥإڶڈۑۆ‘ ضۑ إّثڎڼ ڦۑ غیضۑ حۆ. ێڷ ضۑ إّثڎڼ ښبب ۽ إڠڵۑٰ جڎۑڷ ێۑڎۆ (Hero) ضۑ ڎښ ڦۑ ڠڛڤ ضۆ ڎښ غیضۑ حۆ.

إڷێۑ٪ ڶڷإښبج ښإڷ، ێڷڈۑ ڐبإڷ ضۑ ڷیۑڷ ڠڛڤۑۏ ڛإڠڎۑ٪ جۑ ”ښڷڧإڎ ڎښ“ ضۆ إڜڞڵإقۑ ڷإڵۆ صۑۆ. ڶڧڎ إڷێۑ٪ إڜڞڵإقۑ ڷإڵۑ ۽ إڜڵ ”ڛڎڷڧإڎ ڎښ“ ۾ ضۆ ڢڎڤ آێۑ، جڷێڷ ڦۑ ښڶضێڼ ڝڎۆڎۑ آێۑ. ”ڛڎڷڧإڎ ڎښ“، ”ڎښ“ ضۑ ڢڵښڢۑ ضۑ ڈإیڎۑ ۾ إغۑ حۆ ۽ ”ڎښ“ ضۑ ٩ ڤښڶڷ ڶإڷ ێڥ ڤښڶ ضۆ ڷإڵۆ آێۑ، ڶڧڎ ’ښڷڧإڎ ڎښ‘ صۆ٭ ضۆ إڜڞڵإقۑ ڷإڵۆ آێۑ، ضڷێڷ ضۆ جڠڵڤ ێڷڈۑ ڠڛڤۑۏ ڛإڠڎۑ٪ ښإڷ آێۑ. ”ڛڎڷڧإڎ ڎښ“ إێإ بۑ إڷجێإ ښڎۆڎ  ۽ ڵڞڢ ۆإڎۑ ڷڢښۑإجۑ ڥۑڢۑج آێۑ، ضڷێڷ ڦۑ ڛإڠڎۑ ۑإ ڋڎإڶإ ڍڎۑڠۑ، ڶقبج ضۑ ڶښجڤڵ ضڍبۑ ضۑ ڶقڎڥإج، إشڎإج ۽ ڠإڎڝۑ ڠڵإڶإج ضۑ ڠڶڵۑ ۑإ بۑإڷۑ ڶڷإڟڎ صۑڛ ڥڎڼ ښإڷ صۑڈإ ڥۑۆ ۆعۑ، ڶڧڎ ”ښڷڧێإڎ ڎښ“ ێڷڈۑ ڐبإڷ ۾ ێڥ ڛإڠڎۑ٪ ضۆ ڤښڶ آێۑ، ضڷێڷ ضۆ ڠڷۆإڷ إڥشڎ ڠڛڤ ۆ ڶقبج آێۑ. إێإ ڠڛڤۑۏ ڛإڠڎۑ (ۑڠڷۑ ښڷڧإڎ ڎښ) بڍإج كۆڈ ”ڛڎڷڧإڎ ڎښ“ ڷإێۑ، ڶڧڎ إڷ ضۑ ڍڎۑڠۑ ”ڛڎڷڧإڎ ڎښ“ صۑڈإ ڥڎۑ ښڧێضۑ حۆ.

ێإڼۑ ښۆإڵ آێۑ جێ ”ښڷڧإڎ ڎښ“ ڍڎۑڠۑ، كۆڈ ێڷڈۑ ڛإڠڎ ڥۑجڎۑ ڤڈڎ ”ڛڎڷڧإڎ ڎښ“ صۑڈإ ڥڎڼ ۾ ڥإڶۑإب حۑإ؟ ێڷ ڶښیڵۑ جۑ ێڷڈۑ ڛإڠڎۑ٪ ضۑ ڠإڵڶڷ ڛإۑڈ ڥإ ڎۆڛڷۑ ۆډۑ ێضۑ، ڶڧڎ ێڷ ښۆإڵ ضۆ ڥۆ ڢۑڜڵێ ڥڷ ضۆإب بێ حۑ ڷحۆ ښڧێۑ، فإڥإڼ جێ إڷ ضۆإب ڵإ٭ ڝڎۆڎۑ آێۑ جێ ڥۆ إێڵ ڍۆڤ ڶقڤڤ، ێڷڈۑ ڛإڠڎڷ ڶإڷ ێڎ ێڥ ضۑ ڥڵإڶ ضۆ إڞڶۑڷإڷ ښإڷ ڶڞإڵڠۆ ڥڎۑ، ۽ ێڎ ڛإڠڎ ضۑ ڥڵإڶ صڏێڼ ښإڷ ضۑڥۑ ضڍبإج، إقښإښإج ۽ ڤڵبۑ ۆإڎڈإج كۆڈ ښڷڈښ إڷڈڎ صۑڈإ حۑڷ، جڷ ضۆ ضإیڐۆ ۆسۑ جێ ۆإڤڠۑ إێۑ ”ڛڎڷڧإڎ ڎښ“ ۆإڎۑ ڵڍج ۽ ښۆڎ ضإ ڶجقإڶڵ آێڷ ۑإ ڷێ؟ ڶڧڎ إێڏۑ ڶجڵإڛۑ٪ ضۆ إێڏۆ ڷڟڎۑۆ بێ بێڎقإڵ ښڷڈښ ڛكڜۑ ڷڟڎۑۆ حۑڷڈۆ، فإڥإڼ جێ ێڎ ڛكڜ ضۑ ضڍبإج ۽ إقښإښإج ضۑ ڍإجۑ ڈڷۑإ ڷڎإڵۑ آێۑ ۽ ێڎڥۆ صڷێڷضۑ صڷێڷضۑ ڷڶۆڷۑ ۾ ڶجإشڎ حۑڷڈۆ. إڵبجێ ضۑڥڊێڷ ڥڷێڷ ڛإڠڎ ضۆ ڥڵإڶ، ښڷڈښ إڥشڎ صڏێڷڈڏڷ ۾ ”ڛڎڷڧإڎ ڎښ“ ۆإڎۆ إڷجێإیۑ ښڎۆڎ صۑڈإ ڥڎۑ حۆ، جێ صۆ٭ غیبۆ جێ ۆإڤڠۑ ښڷڈښ ڛإڠڎۑ ڜقۑق ڶڠڷۑٰ ۾ ”ښڷڧإڎ ڎښ“ آێۑ.

”ڎښ“ ضۑ إڜڵۑ ڷڟڎۑێ ڶۆضب، ڶڎڈ (ێۑڎۆ) جۆڏۑ ڠۆڎج (ێۑڎۆیڷ)، ”ڎښ“ ضۑ بڷۑإڈۑ ڶقڎڥإج (إثإڎۑڷڈڏڷ) ۾ ڛڶإڎ حۑڵ آێڷ، ۽ ”ڛڎڷڧإڎ ڎښ“ ضۆ بڷۑإڈۑ ڶقڎڥ كڜۆڜإً ڠۆڎج آێۑ. إڷێۑ٪  ڵقإڟ ښإڷ ڠۆڎج ۽ ښڷڈښ قښڷ ۽ ښۑڷڧإڎ، ێڷڈۑ ڠڛڤۑۏ ڛإڠڎۑ٪ ضإ ڶڎڥڐۑ صێڵۆ بڷضۑ ۆۑإ، إێڏۑ٪ ڞڎق ”ڶڤڜڈ“ (ڤڵبۑ ښڎۆڎ) ضۑ بضإ٭ ښڶۆڎۆ جۆضێێ ”إښبإب“ (ڠۆڎج ضۑ قښڷ ۽ ښۑڷڧإڎ) جإیۑڷ ڶقڈۆڈ ڎێضۑ ۆۑۆ، ۽ ”ڶڠڷۑٰ“ ضۑ بڈڎإڷ ښطۆ كۑإڵ ”ڜۆڎج“ ۾ ښڶإیضۑ ۆۑۆ. ”ښڷڧإڎ ڎښ“ ۑإ ڠڛڤۑۏ ڛإڠڎۑ٪ ضۑ ڠڵڶبڎڈإڎڷ ”قښڷ كۆبإڷ“ ضۑ بۑإڷ ۾ قښڷ كۑإڵۑ صۑڈإ ڥیۑ، ڶڧڎ ڷڢښ ڶڝڶۆڷ ضۑ ڶڠڷۑٰ ۽ بڵڷڈ كۑإڵۑ٪ ۾ ڥۆ كإڜ إڝإڢۆ ڥۆڷێ ڥۑإیۆڷ. كۆڈ ”ښڷڧإڎ ڎښ“ ضۑ بڵڷڈ ڛإڠڎ بێإڎۑ ڵإڵ ڶجڠڵڤ ێڥ ڶڝڶۆڷ ڷڧإڎ ڵڦۑ حۆ جێ ”بێإڎۑ٪ ضۑ ڥڵإڶ ۾ ڛإڠڎإڷێ قښڷ قڈ ڈڎضۑ آێۑ، ڶڧڎ بڵڷڈ كۑإڵۑ٪ ضۆ صجۆ یۑ ڥۆڷێۑ. صڎ ڎکۆ بێإڎۑ ڵإڵ فإ، ”ښڷڧإڎ ڎښ“ ضۑ ښثڷۑ ڛإڠڎڷ ضۆ إٔێۆ قإڵ آێۑ“.


(1) Discussion on Poetics occurs for the first time "as a subordinate element in chapter XVI of the Bharatiya Natyacastra …… It develops the doctrine of sentiment Rasa, with its eight subdivisions as erotic, comic, pathetic and those of horror, heroism, fear, disgust and wonder. Sentiment is a condition of a spectator of a drama, or we may add, the hearer or reader of a poem ……." A History of Sanskrit Literature by Keith, Oxford University Press, London, 1953, page 272.

(2) ڶقجڎڶ ڶۆڵۆۑ قبۑب إڵڎقڶإڷ ڜإقب ڛإښجڎۑ B.A. (بڠڈ ۾ صڷڋج M.A.) ښڷښڥڎج ڵۑڥغڎڎ، ڶښڵڶ ۑۆڷۑۆڎښخۑ ڥإڵۑض ڠڵۑ کڏێێ ضۆ ێۑ ڥجإب، ڶښڵڶ ۑۆڷۑۆڎښخۑ صڎۑښ ڶإڷ ١٣٤٩ێێ/١٩٣٠ڠ ۾ ڛإۑڠ حۑۆ.

(1) ڶۆڵۆۑ صڷڋج قبۑب إڵڎقڶإڷ ڜإقب ضۆ ڶڍڥۆڎۏ ڥجإب ”ڎښ، ۑڠڷۑ ڢڵښڢۏ إڷبښإڞ“، ڜ ١٢٧.

(1) إۑڝإً.

(2) ښڎۑۆإښجۆ: ”ێڷڈۑ ڛإڠڎۑ ڶۑڷ ڎۆقإڷۑج ڦإ ڈۇڎ“، ڎښإڵێ ”إّڎڈۆ“، ڶإۏ إصڎۑڵ ١٩٤٢ڠ، ڜ ڜ ٢٤٠ ٢٤١.

نئون صفحو --  ڪتاب جو ٽائيٽل صفحو
ٻيا صفحا 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16
هوم پيج - - لائبريري ڪئٽلاگ

© Copy Right 2007
Sindhi Adabi Board (Jamshoro),
Ph: 022-2633679 Email: bookinfo@sindhiadabiboard.org